'केशवानंद भारती' खटल्याबाबत खालील विधाने विचारात घ्या : (A) सदरहू खटला हा भारताचे सरन्यायाधीश ओ.एन्. रे यांच्या नेतृत्वाखाली 13 न्यायमूर्तीच्या घटनापीठापुढे चालला. (B) सात विरुद्ध सहा न्यायमूर्तीच्या बहुमताने घटनापीठाने मूलभूत संरचना सिद्धांताची (Basic Structure Doctrine) रूपरेषा दिली. (C) या खटल्याने 'गोलखनाथ' प्रकरणातील निर्णय बदलला गेला. (D) सदरहू खटला हा न्यायालयीन सक्रीयतेचे उदाहरण म्हणावे लागेल. वरीलपैकी कोणती विधाने बिनचूक आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding 'Kesavanand Bharati' Case:
(A) This case was heard by the Constitution Bench of 13 judges headed by Chief Justice of India A.N. Ray.
(B) In Seven - Six majority, the bench outlined the basic structure doctrine.
(C) This case changed the decision of Golaknath case.
(D) This case seems to be the instance of judicial activism.
Which of the statements given above is/are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय २ ((B), (C) आणि (D))
सविस्तर विश्लेषण:
'केशवानंद भारती वि. केरळ राज्य (1973)' खटल्याच्या विधानांची तपासणी:
•
विधान (A) चुकीचे आहे: या खटल्याची सुनावणी भारताचे तत्कालीन सरन्यायाधीश सर्व मित्र सिक्री (एस. एम. सिक्री - S. M. Sikri) यांच्या नेतृत्वाखालील १३ न्यायाधीशांच्या पूर्ण घटनापीठाने केली होती, न्यायमूर्ती ए. एन. रे यांच्या नाही. (ए. एन. रे हे अल्पमतात होते, ज्यांना नंतर इंदिरा गांधी सरकारने सिक्री यांच्या निवृत्तीनंतर तीन ज्येष्ठ न्यायाधीशांना डावलून सरन्यायाधीश बनवले होते).
•
विधान (B) बरोबर आहे: २४ एप्रिल १९७३ रोजी ७ विरुद्ध ६ अशा बहुमताने सर्वोच्च न्यायालयाने ऐतिहासिक 'मूलभूत संरचनेचा सिद्धांत' (Basic Structure Doctrine) दिला.
•
विधान (C) बरोबर आहे: या खटल्याने १९६७ च्या 'गोलकनाथ' खटल्याचा निकाल (संसद मूलभूत हक्कांमध्ये दुरुस्ती करू शकत नाही हा निर्णय) बदलला आणि संसदेला घटनादुरुस्तीचा अधिकार दिला, मात्र मूलभूत संरचनेत बदल करता येणार नाही अशी अट घातली.
•
विधान (D) बरोबर आहे: हा निकाल संविधानाचे संरक्षण करणारा न्यायालयीन सक्रियतेचा सर्वोच्च नमुना मानला जातो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
खटल्याची तारीख: २४ एप्रिल १९७३ (हाच दिवस सचिन तेंडुलकरचा जन्मदिवस आहे, लक्षात ठेवण्यासाठी उत्तम युक्ती!).
•
घटनापीठ: १३ न्यायाधीश (सरन्यायाधीश एस. एम. सिक्री). बहुमत: ७-६.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 ((B), (C) and (D))
Detailed Explanation:
Analysis of statements regarding the Kesavananda Bharati case (1973):
•
Statement (A) is incorrect: The 13-judge bench was presided over by Chief Justice of India S. M. Sikri, NOT Justice A. N. Ray. (Justice A. N. Ray authored a dissenting opinion and was later elevated as CJI superseding three senior judges).
•
Statement (B) is correct: By a razor-thin majority of 7 to 6, the bench enunciated the immortal Basic Structure Doctrine on 24 April 1973.
•
Statement (C) is correct: The judgment overruled the earlier rigid stance in *Golaknath (1967)*, ruling that Parliament can amend any part of the Constitution (including Fundamental Rights), but cannot alter or destroy its 'basic structure'.
•
Statement (D) is correct: It stands as the quintessential manifestation of judicial review and constitutional activism.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Date of judgment: 24 April 1973.
•
Bench size: 13 Judges (largest ever in Indian legal history), headed by CJI S. M. Sikri.