राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या मोजमापाच्या पद्धतींचा विचार करता खालील विधाने अभ्यासा: (१) उत्पन्न पद्धतीद्वारे (Income Method) राष्ट्रीय उत्पन्नाची गणना करताना उत्पादन घटकांनी मिळवलेले वेतन, भाडे, व्याज आणि नफा यांची बेरीज केली जाते. (२) उत्पादन पद्धतीनुसार (Product Method) राष्ट्रीय उत्पन्न मोजताना उद्योगाच्या अंतिम उत्पादनासोबतच वापरलेल्या कच्च्या मालाचा उपभोगही (Intermediate Consumption) स्वतंत्रपणे जोडला जातो. (३) वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन (Old-age transfer pension) हे हस्तांतरित उत्पन्न असल्याने त्याचा समावेश राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या मोजमापात केला जात नाही. वरीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत?
EN
Consider the following statements regarding methods of estimating National Income:
(1) Under the Income Method, national income is computed by aggregating factor earnings such as wages, rent, interest, and profits.
(2) While estimating national income by the Product Method, intermediate consumption of raw materials is also added along with gross output of the enterprise.
(3) Non-contributory old-age pensions are transfer payments and are strictly excluded from national income measurement.
Which of the statements given above are correct?
योग्य उत्तर पर्याय (2) म्हणजेच 'फक्त (१) आणि (३)' हे आहे.
विश्लेषण:
•
विधान (१) बरोबर: उत्पन्न पद्धतीत प्राथमिक उत्पादन घटकांना मिळणाऱ्या मोबदल्यांची बेरीज केली जाते (वेतन + भाडे + व्याज + नफा + स्वयंरोजगाराचे मिश्र उत्पन्न).
•
विधान (२) चूक आहे: उत्पादन पद्धतीत (मूल्यवर्धन पद्धत / Value Added Method) दुहेरी गणना (Double counting) टाळण्यासाठी अंतिम उत्पादनातून कच्च्या मालाचा वापर (मध्यम उपभोग / Intermediate Consumption) वजा केला जातो, जोडला जात नाही:
$$\text{Value Added} = \text{Gross Value of Output} - \text{Intermediate Consumption}$$
•
विधान (३) बरोबर: वृद्धापकाळ पेन्शन ही सरकारकडून दिली जाणारी एकतर्फी हस्तांतरित देणी (Transfer payment) असते; यामागे कोणतीही उत्पादन क्रिया घडत नसल्याने ती राष्ट्रीय उत्पन्नात धरली जात नाही.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
विधान (२) चुकीचे असल्याने पर्याय (1), (3) व (4) बाद होतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
राष्ट्रीय उत्पन्नात 'दुहेरी गणना' (Problem of Double Counting) टाळण्यासाठी अर्थशास्त्रज्ञ केवळ 'अंतिम वस्तूंचे मूल्य' (Final Goods) मोजतात किंवा 'मूल्यवर्धन पद्धतीचा' (Value Added Method) वापर करतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2), i.e., '1 and 3 only'.
Analysis:
•
Statement (1) is correct: The Income Method aggregates all factor incomes generated in production: Compensation of Employees (wages/salaries) + Operating Surplus (rent, interest, profits) + Mixed Income.
•
Statement (2) is incorrect: Under the Product / Value Added Method, intermediate consumption (cost of raw materials, power, semi-finished goods) is strictly DEDUCTED from the value of output to prevent the distortion of double counting:
$$\text{Gross Value Added (GVA)} = \text{Value of Output} - \text{Intermediate Consumption}$$
•
Statement (3) is correct: Social assistance old-age pensions are unilateral transfer payments yielding no addition to real product, hence excluded.
Distractor Analysis:
•
Because Statement (2) is completely false, Options (1), (3), and (4) are eliminated.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
To eliminate the error of double counting, economists employ either the 'Final Product Method' (counting only end-use consumer and capital goods) or the 'Value Added Method' (recording incremental value addition across processing stages).