विशिष्ट कर (Specific Tax) आणि मूल्याधारित कर (Ad Valorem Tax) यांच्या संदर्भातील खालील विधाने विचारात घ्या: १. विशिष्ट कर हा वस्तूच्या मूल्यावर लावला जातो, तर मूल्याधारित कर हा वस्तूच्या भौतिक प्रमाणावर (वजन, लांबी किंवा संख्या) आकारला जातो. २. विशिष्ट कर हे मूल्याधारित करांच्या तुलनेत अधिक पुरोगामी (Progressive) असतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/ने बरोबर आहेत?
EN
Consider the following statements regarding Specific Tax and Ad Valorem Tax:
1. While a specific tax is levied on the monetary value of an item, an ad valorem tax is computed on the physical quantity (weight, length, or units) of the goods.
2. Specific taxes are more progressive in nature than ad valorem taxes.
Which of the statements given above is/are correct?
योग्य उत्तर १ आणि २ दोन्ही नाही (पर्याय ४) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
विधान १ चुकीचे आहे:
•
विधानामध्ये दोन्ही संज्ञांची अदलाबदल करण्यात आली आहे.
•
विशिष्ट कर (Specific Tax): वस्तूच्या भौतिक परिमाणावर (वजन, आकारमान किंवा संख्या) आकारला जातो (उदा. प्रति सिगारेट किंवा प्रति लिटर पेट्रोलवर निश्चित रु. ५ कर).
•
मूल्याधारित कर (Ad Valorem Tax): वस्तूच्या बाजारमूल्यावर किंवा किमतीवर टक्केवारीनुसार लावला जातो (उदा. वस्तूच्या किमतीवर १८% GST).
2.
विधान २ चुकीचे आहे:
•
विशिष्ट कर हे प्रतिगामी (Regressive) असतात, कारण स्वस्त किंवा महाग अशा दोन्ही वस्तूंवर ठरावीक निश्चित रक्कम कर लागत असल्याने कमी उत्पन्न असणाऱ्यांवर जास्त टक्केवारीने बोजा पडतो.
•
मूल्याधारित कर हा अधिक महागड्या वस्तूवर अधिक रकमेने आकारला जात असल्याने तो विशिष्ट करापेक्षा तुलनेने कमी प्रतिगामी किंवा अधिक पुरोगामी मानला जातो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
Specific Tax: प्रति युनिट ठरावीक रक्कम (उदा. ₹१०/लिटर).
•
Ad Valorem Tax: मूल्यावर ठरावीक टक्केवारी (उदा. १२% मूल्यवर्धित कर).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Neither 1 nor 2 (Option 4).
Detailed Analysis:
1.
Statement 1 is incorrect:
•
The definitions are inverted.
•
Specific Tax: Levied as a fixed monetary sum per physical unit, weight, volume, or length of the commodity (e.g., Rs. 5 per litre of fuel).
•
Ad Valorem Tax: Computed as a designated percentage of the transactional value or market price of the good/service (e.g., 18% GST).
2.
Statement 2 is incorrect:
•
Specific taxes are inherently regressive, because a flat fixed charge constitutes a significantly higher percentage of cheaper variants consumed by low-income buyers compared to luxury variants.
•
Ad valorem taxes adjust proportionally with price, making them far less regressive than specific duties.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Specific Duty: Fixed Rupee amount per unit (Quantity-based).
•
Ad Valorem Duty: Fixed percentage of invoice value (Value-based).