लॉर्ड कॉर्नवॉलिसने कंपनीच्या नागरी प्रशासनात (Civil Services) केलेल्या सुधारणांविषयी खालील विधाने विचारात घ्या: 1) प्रशासनातील खर्च कमी करण्यासाठी त्याने इंग्रजी अधिकाऱ्यांचे वेतन अत्यंत कमी ठेवले. 2) त्याने कंपनीच्या कारभारातील लाचखोरी, भ्रष्टाचार आणि अनागोंदी दूर केली. 3) त्याने कंपनीच्या नोकरांना खाजगी व्यापार करणे आणि स्थानिक लोकांकडून लाच, नजराणे वा भेटवस्तू स्वीकारणे यांवर कडक बंदी घातली. 4) प्रशासकीय पदोन्नतीमध्ये भ्रष्टाचार टाळण्यासाठी त्याने ज्येष्ठतेचे तत्त्व (Principle of Seniority) लागू केले. वरीलपैकी कोणती विधाने **बरोबर** आहेत?
EN
Consider the following statements regarding the civil service reforms introduced by Lord Cornwallis:
1) To reduce administrative expenditure, he kept the salaries of English officers extremely low.
2) He eradicated corruption, bribery, and nepotism from the Company's administration.
3) He strictly prohibited Company servants from engaging in private trade and accepting presents or bribes from natives.
4) He introduced the Principle of Seniority for promotions to prevent favoritism.
Which of the statements given above are **correct**?
योग्य उत्तर फक्त 2, 3 आणि 4 बरोबर आहेत आहे.
विधानांचे सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
विधान 1 अयोग्य आहे: कॉर्नवॉलिसचा असा स्पष्ट विश्वास होता की, *"कमी वेतनामुळेच कर्मचारी भ्रष्टाचाराकडे आणि खाजगी व्यापाराकडे वळतात."* त्यामुळे त्याने अधिकाऱ्यांचे वेतन कमी करण्याऐवजी प्रचंड वाढवले (उदा. जिल्हाधिकाऱ्याला दरमहा 1500 रुपये इतका भरघोस पगार दिला). विधानात वेतन कमी ठेवले म्हटले आहे, म्हणून ते चुकीचे आहे.
•
विधान 2 बरोबर आहे: त्याने प्रशासनातील लाचखोरी नष्ट करून सचोटी आणि शिस्त आणली.
•
विधान 3 बरोबर आहे: कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांकडून बंधपत्र (Covenant) लिहून घेतले की ते कोणताही खाजगी व्यापार करणार नाहीत आणि भारतीयांकडून भेटवस्तू/नजराणे घेणार नाहीत (म्हणून या सेवेला 'Covenanted Civil Service' म्हटले गेले).
•
विधान 4 बरोबर आहे: राजकीय वशिलेबाजी रोखण्यासाठी त्याने सेवेतील ज्येष्ठतेनुसार (Seniority) पदोन्नती देण्याचा नियम लागू केला.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कॉर्नवॉलिसने अधिकाऱ्यांचे वेतन कमी केले नाही, तर खूप वाढवले, ज्यामुळे भ्रष्टाचाराची गरज उरणार नाही. (विधान 1 हे MPSC चा क्लासिक ट्रॅप आहे!).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Only 2, 3, and 4 are correct.
Detailed Statement Analysis:
•
Statement 1 is incorrect: Cornwallis recognized that meagre salaries were the root cause of illicit private trade and corruption. He dramatically increased official salaries (e.g., granting Collectors ₹1,500 monthly plus revenue commission). The statement claims he kept salaries low, which is factually false.
•
Statement 2 is correct: He weeded out nepotism and bribery, establishing high standards of official rectitude.
•
Statement 3 is correct: Enforced strict covenants binding servants against private commercial ventures and accepting gratifications/presents (giving rise to the *Covenanted Civil Service*).
•
Statement 4 is correct: Instituted the rule of seniority to curb political patronage from directors in London.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Cornwallis did NOT lower official salaries—he drastically increased them to eliminate the motive for bribery (a frequent conceptual trap in MPSC examinations).