भारतीय संविधानातील घटनादुरुस्तीच्या तरतुदींबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) घटनादुरुस्ती प्रक्रियेशी संबंधित असलेल्या संविधानाच्या भाग २० मध्ये केवळ 'कलम ३६८' हे एकच कलम समाविष्ट आहे. (ब) संविधानातील कलम ३६८ च्या मूळ मजकुरामध्ये स्वतः आतापर्यंत ७ वी, २४ वी, ४२ वी आणि १०१ वी इत्यादी घटनादुरुस्त्यांद्वारे महत्त्वपूर्ण सुधारणा करण्यात आल्या आहेत. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding the constitutional amendment provisions in the Indian Constitution:
(a) Part XX of the Constitution relating to the amendment procedure contains only one single article, Article 368.
(b) Article 368 itself has been amended by the 7th, 24th, 42nd, and 101st Constitutional Amendment Acts.
Which of the above statements is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय (३) 'दोन्ही विधाने (अ) आणि (ब) बरोबर' आहे.
विश्लेषण:
१.
विधान (अ) बरोबर आहे: भारतीय संविधानाच्या भाग २० (Part XX) मध्ये केवळ एकच कलम - कलम ३६८ समाविष्ट आहे.
२.
विधान (ब) बरोबर आहे: कलम ३६८ मध्ये स्वतः अनेक महत्त्वाच्या घटनादुरुस्त्यांनी बदल घडवून आणले आहेत:
•
७ वी दुरुस्ती (१९५६): भाषावार प्रांतरचनेनंतर राज्यांच्या वर्गवारीतील बदलानुसार दुरुस्ती.
•
२४ वी दुरुस्ती (१९७१): शीर्षक बदलले आणि संसदेला मूलभूत हक्कांसह कोणताही भाग दुरुस्त करण्याचा अधिकार असल्याचे स्पष्ट केले; तसेच राष्ट्रपतींची स्वाक्षरी बंधनकारक केली.
•
४२ वी दुरुस्ती (१९७६): कलम ३६८ मध्ये खंड (४) व (५) जोडून घटनादुरुस्तीला न्यायालयात आव्हान देण्यावर बंदी घातली (जी नंतर मिनर्व्हा मिल्स खटल्यात १९८० मध्ये रद्द झाली).
•
१०१ वी दुरुस्ती (२०१६): जीएसटी परिषदेसंदर्भात कलम ३६८(२) च्या परंतुकात सुधारणा केली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
संविधानातील इतर तरतुदींप्रमाणेच कलम ३६८ मध्ये स्वतः दुरुस्ती करण्यासाठी विशेष बहुमत आणि किमान ५०% राज्यांची मान्यता आवश्यक असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) 'Both statements (a) and (b) are correct'.
Analysis:
1.
Statement (a) is correct: Part XX of the Constitution consists exclusively of a single article—Article 368.
2.
Statement (b) is correct: Article 368 itself has been amended by major constitutional amendments:
•
7th Amendment (1956): Modified clauses pursuant to the Reorganisation of States.
•
24th Amendment (1971): Substituted the heading, clarified power of Parliament to amend Part III, and made Presidential assent mandatory.
•
42nd Amendment (1976): Added clauses (4) and (5) barring judicial review of amendments (later struck down in Minerva Mills 1980).
•
101st Amendment (2016): Amended the proviso to Article 368(2) in relation to the Goods and Services Tax (GST).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Any amendment to Article 368 itself requires the special majority of Parliament plus ratification by not less than half of the State Legislatures.