विधान परिषदेची निर्मिती अथवा रद्द करण्याबाबत खालील विधाने विचारात घ्या. अ) विधान परिषद निर्मिती करणे अथवा रद्द करण्याबाबतचे अधिकार अनुच्छेद 169 अन्वये संसदेला आहे. ब) जेथे विधान परिषद निर्माण करावयाची आहे अथवा असलेली रद्द करावयाची आहे त्या संबंधित राज्याच्या विधानसभेने तसा ठराव साध्या बहुमताने मंजूर करणे आवश्यक असते. क) संसदेमध्ये तसा ठराव साध्या बहुमताने मंजूर केला जातो. वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding the creation or abolition of a Legislative Council:
a) Under Article 169, Parliament has the power to create or abolish a Legislative Council.
b) The Legislative Assembly of the concerned state where the Council is to be created or abolished must pass a resolution by a simple majority.
c) Such a bill is passed in Parliament by a simple majority.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
अचूक उत्तर: पर्याय (४) अ, क
स्पष्टीकरण व विश्लेषण:
भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १६९ अन्वये विधानपरिषदेची निर्मिती किंवा बरखास्ती करण्याबाबतची प्रक्रिया विहित आहे:
•
विधान (अ) बरोबर: कलम १६९(१) नुसार संसदेला कायद्याद्वारे कोणत्याही राज्यात विधानपरिषद निर्माण करण्याचा किंवा अस्तित्वात असलेली विधानपरिषद बरखास्त करण्याचा अधिकार आहे.
•
विधान (ब) चूक: संबंधित राज्याच्या विधानसभेने तसा ठराव साध्या बहुमताने नव्हे, तर विशेष बहुमताने (Special Majority) संमत करणे अनिवार्य असते. म्हणजेच विधानसभेच्या एकूण सदस्यसंख्येचे बहुमत आणि उपस्थित राहून मतदान करणाऱ्या सदस्यांचे किमान २/३ बहुमत असणे आवश्यक असते.
•
विधान (क) बरोबर: संसदेमध्ये विधानपरिषद निर्मिती अथवा बरखास्तीचा कायदा साध्या बहुमताने (Simple Majority) मंजूर केला जातो, आणि कलम १६९(३) नुसार तो कलम ३६८ अन्वये घटनादुरुस्ती मानला जात नाही.
•
त्यामुळे विधाने (अ) आणि (क) बरोबर आहेत, तर (ब) चुकीचे आहे.
•
म्हणून अचूक उत्तर पर्याय (४) अ, क आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: विधानपरिषद निर्मिती/बरखास्ती (कलम १६९):
१.
संबंधित विधानसभा: विशेष बहुमत (एकूणचे बहुमत + उपस्थित व मतदान करणाऱ्यांचे २/३).
२.
संसद: साधे बहुमत (कलम ३६८ लागू होत नाही).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) a, c
Detailed Explanation & Analysis:
Article 169 of the Indian Constitution lays down the constitutional procedure for the abolition or creation of Legislative Councils:
•
Statement (a) is correct: Under Article 169(1), Parliament is empowered to create or abolish a Legislative Council in a State by law.
•
Statement (b) is incorrect: The resolution by the State Legislative Assembly must be passed NOT by a simple majority, but by a special majority—that is, a majority of the total membership of the Assembly and by a majority of not less than two-thirds of the members present and voting.
•
Statement (c) is correct: When the bill is introduced in Parliament, it is passed by a simple majority (like an ordinary bill), and under Article 169(3), it is not deemed to be a constitutional amendment under Article 368.
•
Therefore, statements (a) and (c) are correct, while statement (b) is incorrect.
•
Hence, Option (4) a, c is the correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Creation/Abolition of Council (Article 169):
1.
State Assembly resolution: Special Majority (total membership majority + 2/3rd present & voting).
2.
Parliament enactment: Simple Majority (Article 368 does not apply).