मानव विकास निर्देशांक (HDI) मोजण्याच्या सध्याच्या पद्धतीविषयी खालील विधाने विचारात घ्या: विधान (अ): सध्या मानव विकास निर्देशांक हा तिन्ही मिती निर्देशांकांचा साधा अंकगणितीय मध्य (Arithmetic Mean) काढून काढला जातो. विधान (ब): देशाच्या राहणीमानाचा दर्जा मोजण्यासाठी दरडोई स्थूल राष्ट्रीय उत्पन्न (GNI Per Capita at PPP $) विचारात घेतले जाते. वरील विधानांबाबत योग्य पर्याय निवडा:
EN
Consider the following statements regarding the current methodology used to calculate the Human Development Index (HDI):
Statement (a): The HDI is currently computed as the simple Arithmetic Mean of the three dimension indices.
Statement (b): To evaluate decent standard of living, Gross National Income (GNI) per capita measured at Purchasing Power Parity (PPP $) is utilized.
Select the correct option:
योग्य उत्तर फक्त विधान (ब) बरोबर आहे (पर्याय २) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
विधान (अ) चुकीचे आहे:
•
२०१० पूर्वी अंकगणितीय मध्य वापरला जात असे, परंतु २०१० च्या अहवालापासून तिन्ही निर्देशांकांचा भूमितीय मध्य (Geometric Mean - $\sqrt[3]{I_{Health} \times I_{Education} \times I_{Income}}$) काढला जातो.
•
भूमितीय मध्यामुळे मितींमधील असमतोलाची शिक्षा निर्देशांकाला मिळते आणि परिपूर्ण पर्यायीपणा टाळला जातो.
2.
विधान (ब) बरोबर आहे:
•
राहणीमानाच्या मोजमापासाठी २०१० पासून GDP ऐवजी GNI Per Capita (PPP $) वापरले जाते (विधान ब बरोबर आहे).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
२०१० मधील दोन मोठे बदल:
१.
सरासरी: Geometric Mean (अंकगणितीय मध्य रद्द).
२.
उत्पन्न: GNI Per Capita (GDP Per Capita रद्द).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Only Statement (b) is correct (Option 2).
Detailed Analysis:
1.
Statement (a) is incorrect:
•
Since 2010, the HDI is synthesized using the Geometric Mean across the three dimension indices: $HDI = \sqrt[3]{I_{Health} \times I_{Education} \times I_{Income}}$, ensuring that poor performance in one dimension is penalized.
2.
Statement (b) is correct:
•
Standard of living is evaluated using Gross National Income (GNI) per capita (PPP $), replacing the legacy GDP metric to accurately reflect foreign remittance flows and national buying power.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Two seminal 2010 reforms in HDI:
1.
Aggregation via Geometric Mean.
2.
Transition from GDP per capita to GNI per capita (PPP $).