भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या स्थापनेसंदर्भातील खालील विधाने विचारात घ्या: (१) धर्म, जात आणि प्रांतीय भेदांच्या पलीकडे जाऊन सर्व भारतीयांमध्ये राष्ट्रीय एकात्मतेची भावना बळकट करणे हे काँग्रेसचे प्रमुख उद्दिष्ट होते. (२) लाला लजपत राय यांनी आपल्या 'यंग इंडिया' (१९१६) या ग्रंथात काँग्रेसच्या स्थापनेमागे ए. ओ. ह्यूम यांचा 'सेफ्टी व्हॉल्व्ह सिद्धांत' (Safety Valve Theory) मांडला. (३) लॉर्ड लॅन्सडाउन यांनी काँग्रेसचे वर्णन 'भारतीय जनतेच्या सूक्ष्म अल्पसंख्याकांचे प्रतिनिधित्व करणारी संस्था' (Microscopic Minority) असे केले. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?
EN
Consider the following statements regarding the founding and early phase of the Indian National Congress:
(1) Consolidating sentiments of national unity across regional, religious, and caste divides was a foremost founding objective of the Congress.
(2) Lala Lajpat Rai championed the 'Safety Valve Theory' regarding the origin of the Congress in his work 'Young India' (1916).
(3) Lord Lansdowne characterized the Indian National Congress as an organization representing merely a 'microscopic minority' of the Indian populace.
Which of the statements given above are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय (१) - फक्त (१) आणि (२).
विश्लेषण:
•
विधान (१) बरोबर आहे: २८ डिसेंबर १८८५ रोजी मुंबईच्या तेजपाल संस्कृत कॉलेजमध्ये काँग्रेसचे पहिले अधिवेशन झाले. अध्यक्ष व्योमेशचंद्र बॅनर्जी यांनी राष्ट्रीय एकतेची भावना दृढ करणे हे काँग्रेसचे पहिले उद्दिष्ट असल्याचे घोषित केले.
•
विधान (२) बरोबर आहे: लाला लजपत राय यांनी १९१६ मध्ये 'यंग इंडिया' या पुस्तकात लिहिले की, ह्यूम यांनी १८५७ सारखा मोठा असंतोष टाळण्यासाठी आणि ब्रिटिश साम्राज्याचे रक्षण करण्यासाठी काँग्रेसची स्थापना 'सेफ्टी व्हॉल्व्ह' (सुरक्षा झडप) म्हणून केली होती.
•
विधान (३) अयोग्य आहे: काँग्रेसला 'सूक्ष्म अल्पसंख्याकांचे प्रतिनिधित्व करणारी संस्था' (Microscopic Minority) असे लॉर्ड लॅन्सडाउन यांनी म्हटले नव्हते, तर तत्कालीन व्हाईसरॉय 'लॉर्ड डफरिन' (Lord Dufferin) यांनी नोव्हेंबर १८८७ च्या सेंट अँड्र्यूज डिनरच्या भाषणात म्हटले होते!
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१): योग्य पर्याय; विधाने (१) आणि (२) बरोबर आहेत व (३) चुकीचे आहे.
•
पर्याय (२), (३) व (४): अयोग्य; कारण विधान (३) चुकीचे आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
'तडित्वाहक सिद्धांत' (Lightning Conductor Theory):
गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी सेफ्टी व्हॉल्व्ह सिद्धांताला उत्तर देताना म्हटले होते की, जर काँग्रेसची स्थापना एखाद्या भारतीयाने केली असती तर ब्रिटिश सरकारने ती लगेच दडपली असती. ह्यूम हे ब्रिटिश असल्याने राष्ट्रवाद्यांनी त्यांना 'तडित्वाहक' (Lightning Conductor) म्हणून वापरून चळवळ उभी केली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) - Only (1) and (2).
Analysis:
•
Statement (1) is correct: W.C. Bonnerjee, presiding over the inaugural session of the INC on 28 December 1885 in Bombay, declared the promotion of national unity and personal friendship across provincial borders as the primary goal of the organization.
•
Statement (2) is correct: Extremist leader Lala Lajpat Rai articulated the 'Safety Valve Theory' in his 1916 book 'Young India', arguing that A.O. Hume created the Congress to provide a safe constitutional outlet to prevent a mass violent rebellion against the British Empire.
•
Statement (3) is incorrect: The notorious description of the Congress as representing a 'microscopic minority' was delivered by Viceroy Lord Dufferin (at the St. Andrew's Day dinner in 1887), NOT by Lord Lansdowne!
Distractor Analysis:
•
Option (1): Correct; correctly isolates valid statements (1) and (2).
•
Options (2), (3), and (4): Flawed due to false statement (3).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
'Lightning Conductor Theory':
Countering the Safety Valve thesis, Gopal Krishna Gokhale remarked that early nationalists deliberately utilized A.O. Hume as a 'lightning conductor' to shield the infant national movement from immediate imperial suppression.