क्योटो प्रोटोकॉल संदर्भातील खालील विधाने पहा. अ) मानव निर्मित हवामानातील बदल निर्देशित करणे हे प्रोटोकॉलचे ध्येय होते. ब) 1992 मध्ये संयुक्त राष्ट्रसंघाने हवामानातील बदलावर तयार केलेल्या रचनेचा विस्तार या प्रोटोकॉलने केला. क) डिसेंबर 1997 मध्ये प्रोटोकॉलवर सह्या झाल्या. पर्यायी उत्तरे:
योग्य उत्तर: पर्याय ३ (विधान अ, ब आणि क बरोबर आहेत)
सविस्तर विश्लेषण:
क्योटो प्रोटोकॉल (Kyoto Protocol) हा हवामान बदलावरील आंतरराष्ट्रीय करारांच्या इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे:
हरितगृह वायूंची यादी (क्योटो बास्केट - Annex A):
यामध्ये ६ प्रमुख वायूंचा समावेश आहे: कार्बन डायऑक्साइड ($CO_2$), मिथेन ($CH_4$), नायट्रस ऑक्साईड ($N_2O$), हायड्रोफ्लोरोकार्बन्स ($HFCs$), परफ्लोरोकार्बन्स ($PFCs$) आणि सल्फर हेक्साफ्लोराईड ($SF_6$). (२०१२ च्या दोहा दुरुस्तीत $NF_3$ जोडला गेला).
क्योटो प्रोटोकॉलमध्ये 'सामाईक पण भिन्न जबाबदाऱ्या' (Common But Differentiated Responsibilities - CBDR) हे तत्त्व स्वीकारण्यात आले, ज्यानुसार विकसित देशांना (Annex I) उत्सर्जन कमी करणे बंधनकारक होते, तर भारतासारख्या विकसनशील देशांवर अनिवार्य लक्ष्ये नव्हती.
Correct Answer: Option 3 (Statements a, b and c are correct)
Detailed Analysis:
The Kyoto Protocol is a landmark international treaty aimed at combating global climate change:
Greenhouse Gas Basket (Annex A):
It originally covered 6 GHGs: Carbon dioxide ($CO_2$), Methane ($CH_4$), Nitrous oxide ($N_2O$), Hydrofluorocarbons ($HFCs$), Perfluorocarbons ($PFCs$), and Sulphur hexafluoride ($SF_6$). Nitrogen trifluoride ($NF_3$) was added under the Doha Amendment (2012).
The Kyoto Protocol established market-based mechanisms: Clean Development Mechanism (CDM), Joint Implementation (JI), and International Emissions Trading (Carbon Credit Trading), underpinned by the principle of Common But Differentiated Responsibilities (CBDR).