भांडवल निर्मितीच्या (Capital Formation) प्रक्रियेबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: १. प्रकल्पात गुंतवणूक होऊन केवळ अस्थिर किंवा उपभोग्य मालमत्ता निर्माण होण्याच्या प्रक्रियेला भांडवल निर्मिती म्हणतात. २. भांडवल निर्मितीसाठी देशांतर्गत बचत, वित्तीय संस्थांद्वारे बचतीचे एकत्रीकरण आणि तिचे उत्पादक प्रकल्पांमध्ये रूपांतर आवश्यक असते. ३. भारतात बचत दर आणि गुंतवणूक दर हे परस्परांशी घनिष्ठपणे जोडलेले आहेत. ४. भारतीय भांडवल हे परंपरेने जोखीम टाळणारे (लाजरे / Shy Capital) राहिले आहे. वरीलपैकी कोणते विधान **चुकीचे** आहे?
EN
Consider the following statements regarding the process of Capital Formation:
1. The process of investment in projects that merely generates floating or unstable consumable assets is defined as capital formation.
2. Capital formation essentially requires domestic savings, mobilization of savings through financial intermediaries, and investment into productive physical capital.
3. In India, the domestic savings rate and investment rate are closely interdependent.
4. Indian domestic capital has historically been perceived as risk-averse ('shy capital').
Which of the above statements is **incorrect**?
योग्य उत्तर फक्त १ (पर्याय १) आहे (कारण विधान १ चुकीचे आहे).
सविस्तर विश्लेषण:
1.
विधान १ चुकीचे का आहे?
•
भांडवल निर्मिती (Capital Formation) म्हणजे अर्थव्यवस्थेत केवळ अस्थिर किंवा अल्पकालीन मालमत्ता निर्माण करणे नव्हे, तर दीर्घकालीन टिकाऊ, भौतिक आणि स्थिर उत्पादक मालमत्ता (Fixed Productive Assets - जसे की रस्ते, कारखाने, धरणे, यंत्रसामग्री, रेल्वे इ.) निर्माण करण्याची प्रक्रिया होय.
2.
विधान २, ३ आणि ४ बरोबर आहेत:
•
भांडवल निर्मितीचे तीन प्रमुख टप्पे असतात: बचतीची निर्मिती, बचतीचे संकलन (वित्तीय संस्थांमार्फत) आणि बचतीची प्रत्यक्ष गुंतवणूक.
•
भारतात बचत दर कमी राहिल्यास गुंतवणुकीचा दरही घटतो.
•
भारतीय खाजगी भांडवलाबाबत अर्थतज्ज्ञांनी अनेकदा म्हटले आहे की ते दीर्घकालीन जोखीमयुक्त प्रकल्पांमध्ये गुंतवणूक करण्यास कचरते (म्हणून त्याला 'लाजरे भांडवल' - Shy Capital म्हटले गेले आहे).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भांडवल निर्मितीचे ३ टप्पे (Steps of Capital Formation):
१.
बचत निर्मिती (Creation of Savings)
२.
बचतीचे संचलन/एकत्रीकरण (Mobilization of Savings)
३.
बचतीची प्रत्यक्ष उत्पादक गुंतवणूक (Investment of Savings).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Only 1 (Option 1) (as Statement 1 is factually incorrect).
Detailed Analysis:
1.
Why Statement 1 is incorrect:
•
Capital formation does not denote transitory or unstable consumable assets. Economically, it signifies the net addition to a country's stock of durable, fixed, and physical capital goods (factories, machinery, power plants, transport infrastructure) that enhance productive capacity.
2.
Statements 2, 3, and 4 are correct:
•
Capital accumulation is structurally contingent upon the generation of domestic savings, their efficient institutional mobilization, and deployment into real investment.
•
Historically, indigenous private capital in developing economies like India was reluctant to enter long-gestation, risky infrastructure projects—often termed 'shy capital' by development economists.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Three Pillars of Capital Formation:
1.
Generation of domestic savings.
2.
Institutional mobilization through banks and capital markets.
3.
Capital investment into durable productive physical assets.