भारतातील पंचायती राज व्यवस्थेचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी १९७७ मध्ये नियुक्त करण्यात आलेल्या 'अशोक मेहता समितीच्या' शिफारशींसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: (i) बलवंतराय मेहता समितीने सुचविलेल्या त्रिस्तरीय रचनेऐवजी 'द्वि-स्तरीय' (Two-tier) पंचायती राज व्यवस्था (जिल्हा परिषद व मंडळ पंचायत) लागू करावी. (ii) जातीय व धार्मिक समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी जिल्हा पातळीवर शांतता समित्या स्थापन कराव्यात. (iii) अधिकारांचे वास्तविक विकेंद्रीकरण करून जिल्हा परिषदेला सर्वसमावेशक नियोजन व अंमलबजावणीचे अधिकार देणारी सर्वोच्च संस्था बनवावे. (iv) पंचायती राजच्या निवडणुकांमध्ये सर्व मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षांना अधिकृतपणे निवडणूक लढवण्यास बंदी असावी. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?
EN
Consider the following statements regarding the recommendations of the 'Ashok Mehta Committee' (1977) on the Panchayati Raj System in India:
(i) Replacement of the three-tier system with a 'two-tier' Panchayati Raj system (Zilla Parishad at the district level and Mandal Panchayat for a group of villages).
(ii) Setting up of Peace Committees at each District level to resolve non-secular issues.
(iii) Devolution of substantial executive powers to elected bodies, making the Zilla Parishad the apex planning and executive authority.
(iv) Banning political parties from officially participating in Panchayati Raj elections.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
योग्य उत्तर: (४) (i) आणि (iii).
स्पष्टीकरण:
•
डिसेंबर १९७७ मध्ये जनता पक्ष सरकारने अशोक मेहता यांच्या अध्यक्षतेखाली पंचायती राज समिती नेमली. या समितीने ऑगस्ट १९७८ मध्ये आपला अहवाल सादर केला.
•
प्रमुख शिफारशी:
१.
त्रिस्तरीय पद्धतीऐवजी 'द्वि-स्तरीय' (Two-tier) रचना: जिल्हा पातळीवर 'जिल्हा परिषद' आणि १५,००० ते २०,००० लोकसंख्येच्या गावांच्या समूहासाठी 'मंडळ पंचायत' (Mandal Panchayat) असावी (विधान i बरोबर).
२.
जिल्हा परिषद ही विकासात्मक नियोजनाची मुख्य कार्यकारी संस्था असावी (विधान iii बरोबर).
३.
पंचायती राज निवडणुकांमध्ये सर्व स्तरांवर राजकीय पक्षांचा अधिकृत सहभाग (Open participation of political parties) असावा अशी शिफारस केली होती (त्यामुळे बंदी असावी हे विधान iv चुकीचे आहे).
४.
पंचायतींना स्वतःचे कर गोळा करण्याचे वित्तीय अधिकार असावेत आणि संविधानात्मक मान्यता दिली जावी.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
बलवंतराय मेहता समिती (१९५७) = ३ स्तर (ग्रामपंचायत, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद).
•
अशोक मेहता समिती (१९७७) = २ स्तर (मंडळ पंचायत आणि जिल्हा परिषद).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: (4) (i) and (iii).
Explanation:
•
The Janata Party government constituted the Ashok Mehta Committee on Panchayati Raj Institutions in December 1977, which submitted its report in August 1978.
•
Key Recommendations:
1.
Replacement of the 3-tier model with a 2-tier system: Zilla Parishad at the district level, and Mandal Panchayat covering a cluster of villages with a population of 15,000 to 20,000 (Statement i is correct).
2.
Zilla Parishad should be the executive body and made responsible for planning at the district level (Statement iii is correct).
3.
Official participation of political parties at all levels of Panchayat elections was recommended (hence Statement iv is incorrect).
4.
Constitutional recognition to Panchayati Raj and taxation powers for Panchayats.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Balwantrai Mehta Committee (1957) = 3-Tier model.
•
Ashok Mehta Committee (1977) = 2-Tier model (Mandal Panchayat + Zilla Parishad).