🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल MPSC Exam PYQ 2026 MEDIUM

महाराष्ट्र पठारावरील नदीखोऱ्यांच्या उताराच्या दिशेबाबत खालील विधानांचा विचार करा: अ. उत्तर महाराष्ट्रातील तापी नदीच्या खोऱ्यात जमिनीच्या सर्वसाधारण उताराची दिशा पूर्वेकडे आहे. ब. पूर्व विदर्भातील वर्धा-वैनगंगा नद्यांनी व्यापलेल्या खोऱ्याचा उतार दक्षिणेकडे आहे. क. उर्वरित दख्खन पठारावरील गोदावरी, भीमा व कृष्णा नद्यांनी व्यापलेल्या क्षेत्राचा उतार आग्नेय व पूर्वेकडे आहे. वरीलपैकी कोणते विधान चुकीचे (असत्य) आहे?

EN Consider the following statements regarding the slope directions of river basins across the Maharashtra Plateau: a. In the Tapi river basin of North Maharashtra, the general direction of ground slope is towards the east. b. The drainage area occupied by the Wardha-Wainganga rivers slopes towards the south. c. The area drained by the Godavari, Bhima, and Krishna rivers across the remaining plateau slopes towards the east and southeast. Which of the above statements is INCORRECT?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
केवळ विधान 'अ'
Only statement 'a'
B
केवळ विधान 'ब'
Only statement 'b'
C
केवळ विधान 'क'
Only statement 'c'
D
केवळ विधाने 'ब' आणि 'क'
Only statements 'b' and 'c'
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) केवळ विधान 'अ'

भौगोलिक व संकल्पनात्मक स्पष्टीकरण:

• विधान 'अ' चुकीचे आहे (म्हणूनच अचूक उत्तर):
• उत्तर महाराष्ट्रातील तापी नदीच्या खोऱ्यातील जमिनीचा उतार पूर्वेकडे नसून पश्चिमेकडे (अरबी समुद्राकडे) आहे. म्हणूनच तापी आणि तिच्या उपनद्या पश्चिमेकडे वाहून खंबायतच्या आखातात जातात.
• इतर विधाने सत्य आहेत:
• विधान 'ब': वर्धा, वैनगंगा, पेंच आणि पैनगंगा या नद्या उत्तरेकडून दक्षिणेकडे वाहतात, कारण पूर्व विदर्भाचा उतार दक्षिणेकडे (गोदावरीकडे) आहे.
• विधान 'क': महाराष्ट्र पठाराचा सर्वसाधारण उतार पश्चिमेकडून पूर्व व आग्नेय दिशेकडे असल्याने गोदावरी, भीमा आणि कृष्णा नद्या पूर्वेकडे बंगालच्या उपसागराकडे वाहतात.
• त्यामुळे केवळ विधान 'अ' चुकीचे आहे.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: महाराष्ट्रातील उताराच्या दिशा:

• तापी खोरे: पश्चिमेकडे उतार (पश्चिमवाहिनी)
• वर्धा-वैनगंगा खोरे: दक्षिणेकडे उतार (दक्षिणवाहिनी)
• पठार (गोदावरी, भीमा, कृष्णा): पूर्व व आग्नेयेकडे उतार (पूर्ववाहिनी).
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) Only statement 'a'

Geographical & Conceptual Explanation:

• Statement 'a' is INCORRECT (and hence the correct answer):
• The ground slope of the Tapi rift valley in northern Maharashtra dips towards the West, not the east. This explains why the Tapi River and its feeders flow westward into the Gulf of Khambhat.
• Statements 'b' and 'c' are geographically correct:
• Statement 'b': The Wainganga-Wardha plains of eastern Vidarbha slope southward towards the Godavari depression.
• Statement 'c': The primary Deccan Plateau tilts gently from the Sahyadri scarp towards the east and southeast, directing the Godavari, Bhima, and Krishna towards the Bay of Bengal.
• Thus, only statement 'a' is incorrect.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Slope gradients of Maharashtra:

• Tapi Basin: Slopes Westwards
• Wardha-Wainganga Basin: Slopes Southwards
• Deccan Plateau (Godavari/Krishna/Bhima): Slopes Eastwards & Southeastwards.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) केवळ विधान 'अ' (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) केवळ विधान 'अ'**[/gold]
⚠️ पर्याय (2) केवळ विधान 'ब' (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) केवळ विधान 'क' (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) केवळ विधाने 'ब' आणि 'क' (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्रातील नदीप्रणाली व जलप्रवाह (गोदावरी, भीमा, कृष्णा व तापी)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
महाराष्ट्राची नदीप्रणाली, जलव्यवस्थापन व वने विभाग चाचणी
quiz 30 प्रश्न timer 30 मिनिटे military_tech 30 गुण
🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील प्रमुख नद्या व जलप्रणाली घटक चाचणी
quiz 20 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 20 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
जिल्हा परिषद: महाराष्ट्र भूगोल व पर्यावरण सराव चाचणी #१ (नद्या, धरणे व प्राकृतिक रचना)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्रातील नदीप्रणाली व जलप्रवाह (गोदावरी, भीमा, कृष्णा व तापी)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्रातील नदीप्रणाली व जलप्रवाह (गोदावरी, भीमा, कृष्णा व तापी)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विषयांतर्गत 'महाराष्ट्रातील नदीप्रणाली व जलप्रवाह (गोदावरी, भीमा, कृष्णा व तापी)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विषयातील 'महाराष्ट्रातील नदीप्रणाली व जलप्रवाह (गोदावरी, भीमा, कृष्णा व तापी)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'महाराष्ट्रातील नदीप्रणाली व जलप्रवाह (गोदावरी, भीमा, कृष्णा व तापी)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →