शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या : (a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढांचा (National Indicator Framework) शी सुसंगत आहे. (b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते. (c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो. (d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यांकनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
EN
Consider the following statements regarding the Sustainable Development Goals (SDG) India Index 2023-24: (a) This index measures the progress of all states and Union Territories towards the Sustainable Development Goals (SDGs) on the basis of 113 indicators, which are aligned with the National Indicator Framework. A composite score is determined by aggregating the target-wise scores on the SDGs included in the index. (d) A score of 0 in this index indicates that the state or union territory has fully achieved the SDG targets under assessment. Which of the above statements is correct?
योग्य उत्तर: पर्याय २ (फक्त (a) आणि (c))
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१.
विधान (a) बरोबर आहे: नीती आयोगाच्या 'SDG भारत निर्देशांक २०२३-२४' (चौथी आवृत्ती) मध्ये सर्व राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांची प्रगती ११३ निर्देशकांच्या (113 indicators) आधारे मोजली जाते, जे सांख्यिकी मंत्रालयाच्या राष्ट्रीय निर्देशक ढाच्याशी (NIF) सुसंगत आहेत.
२.
विधान (c) बरोबर आहे: कोणत्याही राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (Composite Score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण (Aggregation) करून काढला जातो.
३.
विधान (b) चुकीचे आहे: सर्व १७ उद्दिष्टांवर उद्दिष्टनिहाय गुण मोजले जात नाहीत; कारण SDG 14 (Life Below Water / पाण्याखालील जीवन) हे केवळ ९ सागरी किनारपट्टी असलेल्या राज्यांसाठी मोजले जाते, भूवेष्टित राज्यांसाठी ते लागू नसल्याने कंपोझिट स्कोअरमध्ये १६ उद्दिष्टे धरली जातात.
४.
विधान (d) चुकीचे आहे: ० गुण म्हणजे उद्दिष्ट साध्य करणे नव्हे; १०० गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने उद्दिष्ट पूर्णपणे साध्य केले (Achiever) असे दर्शविते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
SDG India Index: नीती आयोग द्वारे प्रसिद्ध.
•
० गुण = सर्वात वाईट कामगिरी; १०० गुण = उद्दिष्ट पूर्ण साध्य (Achiever).
•
SDG 14 फक्त ९ किनारपट्टी राज्यांसाठी मोजले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Only (a) and (c))
Detailed Explanation:
1.
Statement (a) is correct: In NITI Aayog's SDG India Index 2023-24 (4th Edition), state progress is tracked across 113 indicators aligned with MoSPI's National Indicator Framework (NIF).
2.
Statement (c) is correct: A state's overall composite score (0–100) is mathematically determined by aggregating the target-wise scores across the covered goals.
3.
Statement (b) is incorrect: Not all 17 SDGs are scored for all states. SDG 14 (Life Below Water) applies exclusively to the 9 coastal states; hence composite scores aggregate across 16 goals for landlocked states and UTs.
4.
Statement (d) is incorrect: A score of 100 (not 0) signifies that a state has achieved the target (Achiever status), while 0 represents the worst baseline.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Prepared by: NITI Aayog.
•
Score 100 = Target Achieved; Score 0 = Worst.
•
SDG 14 applies only to 9 coastal states.