🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

गव्हर्नर-जनरल लॉर्ड वेलस्ली (Lord Wellesley) यांच्या कारकिर्दीबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: (१) त्यांनी १७९८ मध्ये भारतीय संस्थानांवर वर्चस्व गाजवण्यासाठी 'तैनाती फौज पद्धत' (Subsidiary Alliance) पद्धतशीरपणे अमलात आणली. (२) त्यांच्या नेतृत्वाखाली ईस्ट इंडिया कंपनीने टिपू सुलतानविरुद्ध 'तिसरे इंग्रज-म्हैसूर युद्ध' लढले. (३) दुसरे बाजीराव पेशवे यांनी ईस्ट इंडिया कंपनीशी केलेला ऐतिहासिक 'वसईचा तह' (Treaty of Bassein) हा त्यांच्याच कार्यकाळात झाला होता. वरीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत?

EN Consider the following statements regarding the tenure of Governor-General Lord Wellesley: (1) He systematically developed and enforced the 'Subsidiary Alliance System' in 1798 to establish British paramountcy. (2) Under his leadership, the East India Company fought the Third Anglo-Mysore War against Tipu Sultan. (3) The historic 'Treaty of Bassein' signed by Peshwa Baji Rao II with the British occurred during his viceroyalty/governorship. Which of the statements given above are correct?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त (१)

Only (1)

फक्त (१) आणि (२)

Only (1) and (2)

फक्त (१) आणि (३)

Only (1) and (3)

सर्व विधाने योग्य आहेत (१, २ आणि ३)

All statements are correct (1, 2 and 3)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (३) - फक्त (१) आणि (३).

विश्लेषण:

• विधान (१) बरोबर आहे: १७९८ मध्ये गव्हर्नर-जनरल म्हणून आल्यावर लॉर्ड वेलस्लीने साम्राज्य विस्तारासाठी 'तैनाती फौज पद्धत' (Subsidiary Alliance) सुरू केली.

• विधान (२) अयोग्य आहे: 'तिसरे इंग्रज-म्हैसूर युद्ध' (१७९०-१७९२) हे लॉर्ड कॉर्नवॉलिसच्या काळात लढले गेले होते (श्रीरंगपट्टणमचा तह १७९२). लॉर्ड वेलस्लीने १७९९ मध्ये 'चौथे इंग्रज-म्हैसूर युद्ध' लढले, ज्यात ४ मे १७९९ रोजी टिपू सुलतान धारातीर्थी पडला.

• विधान (३) बरोबर आहे: ३१ डिसेंबर १८०२ रोजी पेशवे बाजीराव दुसरे (दुसरे बाजीराव) यांनी होळकरांच्या भयाने पळून जाऊन इंग्रजांशी 'वसईचा तह' केला आणि तैनाती फौज स्वीकारली. ही घटना वेलस्लीच्या काळातच घडली, ज्यामुळे दुसरे इंग्रज-मराठा युद्ध (१८०३-१८०५) भडकले.

पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (१): अपूर्ण आहे; विधान (३) देखील सत्य आहे.

• पर्याय (२) व (४): अयोग्य; कारण विधान (२) चुकीचे आहे.

• पर्याय (३): योग्य पर्याय; केवळ (१) आणि (३) ही विधाने बरोबर आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

लॉर्ड वेलस्लीने १८०० मध्ये कलकत्ता येथे ब्रिटिश नागरी सेवकांना (ICS) भारतीय भाषा व संस्कृतीचे प्रशिक्षण देण्यासाठी 'फोर्ट विल्यम कॉलेज' (Fort William College) सुरू केले होते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) - Only (1) and (3).

Analysis:

• Statement (1) is correct: Lord Wellesley engineered the Subsidiary Alliance in 1798 as the primary vehicle for imperial expansion.

• Statement (2) is incorrect: The Third Anglo-Mysore War (1790–1792) was fought under Lord Cornwallis, concluding with the Treaty of Seringapatam. It was the Fourth Anglo-Mysore War (1799) that Wellesley commanded, where Tipu Sultan was slain defending Seringapatam.

• Statement (3) is correct: On 31 December 1802, Peshwa Baji Rao II fled Pune after defeat by Yashwantrao Holkar and signed the Treaty of Bassein with Wellesley, surrendering Maratha foreign independence.

Distractor Analysis:

• Option (1): Incomplete.

• Options (2) and (4): Flawed due to incorrect historical attribution in statement (2).

• Option (3): Correct; accurately affirms (1) and (3).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

In 1800, Lord Wellesley founded Fort William College in Calcutta to train newly arrived British civil servants in Indian languages, customs, and laws.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) फक्त (१) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) फक्त (१) आणि (२) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) फक्त (१) आणि (३) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (३) - फक्त (१) आणि (३).

✗ पर्याय (4) सर्व विधाने योग्य आहेत (१, २ आणि ३) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'फक्त (१) आणि (३)' हे असून ते 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन