उष्मावृद्धी केंद्रा संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या. i. शहरी उष्णतेच्या केंद्राचा प्रभाव दिवसाच्या वेळी अधिक ठळकपणे जाणवतो. ii. यामुळे ग्रामीण आणि शहरी भागात उष्णता विसंगती निर्माण होते. iii. ग्रामीण-शहरी वातावरणातील तापमान श्रेणी शहराच्या मध्य भागी रात्रीच्या वेळी संवहनशील वायु परिसंचरण निर्माण करते. iv. पृष्ठ भागाच्या पातळीवर शहरी भागातून तुलनेने थंड हवा रात्री उष्ण ग्रामीण भागाकडे जाते. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने चूकचे/ची आहे/आहेत ?
EN
Consider the following statements regarding Urban Heat Islands (UHI):
i. The Urban Heat Island effect is more prominently felt during the daytime.
ii. It creates a temperature anomaly between rural and urban areas.
iii. The rural-urban thermal gradient generates convective air circulation towards the city center at night.
iv. At the surface level, relatively cooler air moves from the urban area to the warm rural area at night.
Which of the above statement(s) is/are INCORRECT?
योग्य उत्तर पर्याय २ (फक्त i आणि iv) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
शहरी उष्णता बेटे / उष्मावृद्धी केंद्र (Urban Heat Island - UHI):
•
विधान i चुकीचे आहे: UHI चा प्रभाव दिवसापेक्षा रात्रीच्या वेळी (Night-time) सर्वाधिक तीव्रतेने जाणवतो, कारण काँक्रीट आणि डांबराचे रस्ते दिवसा साठवून ठेवलेली उष्णता रात्री हळूहळू बाहेर टाकतात.
•
विधान iv चुकीचे आहे: रात्रीच्या वेळी उष्ण हवेमुळे शहराच्या मध्यावर हवेचा दाब कमी होतो, त्यामुळे पृष्ठभागावर थंड हवा ग्रामीण भागाकडून उष्ण शहराच्या केंद्राकडे (Rural to Urban breeze) वाहते (उलट नव्हे).
•
विधान ii व iii बरोबर आहेत: यामुळे ग्रामीण व शहरी तापमानात तफावत निर्माण होते आणि रात्री संवहनीय चक्र (Urban thermal circulation) सुरू होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
शहरी उष्णता बेटे (UHI) ची कारणे: काँक्रिटीकरण, डांबरीकरण (कमी अल्बेडो), वनस्पतींचा अभाव, मानवनिर्मित उष्णता (वाहने, कारखाने, AC). UHI ची तीव्रता रात्रीच्या वेळी कमाल असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Only i and iv).
Explanation:
•
Urban Heat Island (UHI) Dynamics:
•
Statement i is INCORRECT: The UHI intensity is actually highest at night and during early morning hours because building materials (asphalt, concrete) release absorbed solar radiation very slowly compared to open rural soils.
•
Statement iv is INCORRECT: Because the urban core remains warmer at night, rising air creates a localized low-pressure cell; therefore, surface breezes blow from the cooler rural periphery into the warmer city center, not vice versa.
•
Statements ii and iii are CORRECT: An urban-rural thermal anomaly is established, setting up an inward-converging country breeze/urban convective loop.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Primary causes of UHI: Low albedo of concrete/asphalt, loss of evaporative cooling from vegetation, high building canyon traps, and anthropogenic heat emissions.