योग्य उत्तर: पर्याय (2) (a), (b) आणि (d)
महत्त्वाचे मुद्दे:
भारताचा नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षक नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षक राष्ट्रपतींकडून सहीनिशी व स्वमुद्रांकित अधिपत्राद्वारे नियुक्त केला जाईल आणि त्यांना सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश ज्या कारणास्तव पदावरून दूर केले जातात त्याच कारणाने पदावरून दूर केले जाईल (दोन्ही सभागृहातील विशेष बहुमतानंतर राष्ट्रपतींच्या आदेशाने ).(अनुच्छेद 148). त्यामुळे, विधान (a) योग्य आहे आणि पर्याय (c) अयोग्य आहे. नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षकांचे वेतन आणि इतर सेवा शर्ती संसदेद्वारे कायद्याद्वारे निश्चित केल्या जातील अशा असतील. त्यामुळे, विधान (c) योग्य आहे. कॅग हे सरकारवर नियंत्रक म्हणून काम करते, विशेषत: त्याच्या खर्चाच्या विधेयकाच्या संदर्भात आणि त्याचे प्राथमिक कार्य म्हणजे कॅगचा लेखापरीक्षा अहवाल संसदेत मांडल्यानंतर त्याचे परीक्षण करणे. या कालावधीत कॅग हे समितीला मदत करते. लोकलेखा समितीच्या तपासासाठी मित्र, तत्त्वज्ञ आणि मार्गदर्शक म्हणून कॅगचे वर्णन करण्यात आले आहे. त्यामुळे, विधान (d) योग्य आहे.
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (कॅग - अनुच्छेद 148): कॅगची नियुक्ती राष्ट्रपतींद्वारे होते, वेतन संसदेद्वारे ठरवले जाते आणि ते लोकलेखा समितीचे (PAC) 'मार्गदर्शक, मित्र व तत्त्वज्ञ' म्हणून कार्य करतात. पंतप्रधानांना त्यांना पदावरून दूर करण्याचा अधिकार नसतो; केवळ सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाप्रमाणे संसदेच्या दोन्ही सभागृहांच्या विशेष बहुमतानेच त्यांना हटवता येते.
Correct Answer: Option (2) (a), (b) and (d)
Key Points:
The Comptroller and Auditor General of India The Comptroller and Auditor General is appointed by the President by warrant under his hand and seal and shall only be removed from office in like manner and on like grounds as a Judge of the Supreme Court (by presidential order following a special majority in both the houses). (Article 148). Hence, statement (a) is correct and option (c) is incorrect. The salary and other conditions of service of the Comptroller and Auditor-General shall be such as may be determined by Parliament by law. Hence, statement (c) is correct. The CAG serves as a check on the government, especially with respect to its expenditure bill and its primary function is to examine the audit report of the CAG after it is laid in Parliament. CAG assists the committee during the course of the time. CAG has been described as a friend, philosopher, and guide to the Public Accounts Committee investigation. Hence, statement (d) is correct.
The Comptroller and Auditor General of India (CAG, Art. 148) is appointed by the President, conditions of service are determined by Parliament, and acts as the 'guide, friend, and philosopher' of the Public Accounts Committee. The CAG cannot be dismissed by the Prime Minister.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '(a), (b) आणि (d)' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.