खालील विधाने विचारात घ्या : विधान (I): माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 देशातील सर्व लोकांना माहितीचा अधिकार प्रदान करतो. विधान (II): माहितीच्या अधिकारात काम, कागदपत्रे, नोंदी तपासण्याचा अधिकार समाविष्ट आहे. योग्य पर्याय निवडा :
EN
Consider the following statements:
Statement (I): The Right to Information Act, 2005 confers the right to information on all persons in the country.
Statement (II): The right to information includes the right to inspect work, documents, records.
Choose the correct option:
अचूक उत्तर: पर्याय (२) [विधान (II) बरोबर आहे, (I) चूक]
सविस्तर कायदेशीर विश्लेषण:
•
विधान (I) चुकीचे आहे: माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ च्या कलम ३ नुसार माहितीचा अधिकार केवळ भारताच्या सर्व नागरिकांना (All Citizens) प्रदान करण्यात आला आहे, देशातील सर्व 'व्यक्तींना' (Persons / Foreigners) नाही. संविधानातील काही मूलभूत हक्क परकीयांना उपलब्ध असले तरी आरटीआय कायदा केवळ भारतीय नागरिकांसाठी मर्यादित आहे.
•
विधान (II) बरोबर आहे: माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ च्या कलम २(जे) नुसार 'माहितीच्या अधिकारात' खालील बाबींचा स्पष्ट समावेश होतो:
(i)
काम, दस्तऐवज आणि अभिलेख यांची पाहणी (Inspection of work, documents, records).
(ii)
दस्तऐवज किंवा अभिलेखांच्या टिपण्या, उतारे किंवा प्रमाणित प्रती घेणे.
(iii)
सामग्रीचे प्रमाणित नमुने घेणे.
(iv)
डिस्क, टेप, व्हिडिओ कॅसेट किंवा इतर कोणत्याही इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात साठवलेली माहिती मिळवणे.
त्यामुळे केवळ विधान (II) बरोबर असून विधान (I) चूक आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
कलम ३: माहितीचा अधिकार केवळ "नागरिकांना" (Citizens) मिळतो, सर्व व्यक्तींना (Persons) नाही.
•
कलम २(जे): माहितीच्या अधिकारात कामाची पाहणी, प्रती घेणे, नमुने घेणे व इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील माहिती मिळवणे या चौघांचा समावेश होतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) [Statement (II) is correct, (I) is incorrect]
Detailed Legal Analysis:
•
Statement (I) is incorrect: Under Section 3 of the Right to Information Act, 2005, the right to information is conferred strictly upon all citizens ("all citizens shall have the right to information"), not on "all persons" or non-citizens/foreigners.
•
Statement (II) is correct: Under Section 2(j) of the RTI Act, 2005, "right to information" explicitly includes the right to:
(i)
Inspection of work, documents, records;
(ii)
Taking notes, extracts, or certified copies of documents or records;
(iii)
Taking certified samples of material;
(iv)
Obtaining information in the form of diskettes, floppies, tapes, video cassettes, or in any other electronic mode.
Therefore, Statement (II) is correct and Statement (I) is incorrect.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Section 3: RTI is available strictly to "Citizens of India", not to corporations or non-citizens.
•
Section 2(j): RTI includes inspection of works, certified copies/extracts, certified samples of material, and electronic media.