खालील विधानांचा हुंडा प्रतिबंधक अधिनियम, 1961 च्या अनुषंगाने विचार करा व बरोबर पर्याय निवडा. अ) छेद 8 अंतर्गत चे गुन्हे हे दखलपात्र व आपसात न मिटण्याजोगे आहेत. ब) छेद 8 ए अंतर्गत गुन्हा केला नाही हे सिद्ध करण्याची सर्वस्वी जबाबदारी आरोपीवर असते. क) प्रत्येक हुंडा प्रतिबंधन अधिकारी आपले कार्य व अधिकारांचा वापर शक्य तितक्या प्रमाणात असे गुन्हे होण्यापासून किंवा हुंड्याची मागणी करण्यापासून टाळण्याचा/रोखण्याचा प्रयत्न करेल. ड) 'तारण' हा शब्द एखाद्या दस्तऐवज किंवा एखाद्या कायदेशीर अधिकार निर्माण करणारा दस्तऐवज दर्शवितो. पर्यायी उत्तरे:
अचूक उत्तर: पर्याय (४) वरील सर्व
सविस्तर कायदेशीर व तांत्रिक विश्लेषण:
कलम ८(१) व ८(२) नुसार, या अधिनियमातील सर्व गुन्हे हे दखलपात्र (Cognizable), अजामीनपात्र (Non-bailable) आणि आपसात न मिटण्याजोगे / बिनतडजोडीचे (Non-compoundable) आहेत.
१९८६ च्या सुधारणेद्वारे जोडलेल्या कलम ८-ए (8A) नुसार, कलम ३ (हुंडा घेणे/देणे) किंवा कलम ४ (हुंड्याची मागणी) अंतर्गत खटल्यात 'आपण गुन्हा केलेला नाही' हे सिद्ध करण्याचा पुराव्याचा भार (Burden of proof) पूर्णपणे आरोपीवर (Accused) असतो.
कलम ८-ब (२)(ब) नुसार, हुंडा प्रतिबंध अधिकाऱ्याचे हे वैधानिक कर्तव्य आहे की, त्याने हुंडा घेणे किंवा घेण्यास प्रवृत्त करणे किंवा हुंड्याची मागणी करणे या घटना शक्य तितक्या प्रमाणात रोखण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे.
कलम २ (स्पष्टीकरण २) आणि भा.दं.सं. कलम ३० नुसार, 'तारण / मौल्यवान रोखा' (Valuable security) म्हणजे असा दस्तऐवज ज्याद्वारे कोणताही कायदेशीर हक्क निर्माण (create), हस्तांतरित किंवा नष्ट केला जातो.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
हुंडा प्रतिबंधक कायदा, १९६१ ची प्रमुख कलमे:
Correct Answer: Option (4) All of the above
Detailed Legal & Technical Analysis:
Under Section 8(1) & 8(2), offences under this Act are cognizable, non-bailable, and non-compoundable.
Under Section 8A (inserted in 1986), in any prosecution for giving/taking dowry (Sec 3) or demanding dowry (Sec 4), the burden of proving that he had not committed the offence lies on the accused.
Under Section 8B(2)(b), it is the statutory duty of every Dowry Prohibition Officer to prevent, as far as possible, the taking or abetting of the taking of, or demanding of, dowry.
Under Section 2 Exp II read with Section 30 IPC, 'valuable security' signifies any document whereby any legal right is created, extended, transferred, restricted, or extinguished.
📌 MPSC Exam Tip:
Core Sections of Dowry Prohibition Act, 1961: