मानवी शरीरक्रियाशास्त्रातील जैविक उत्सर्जनाच्या (Biological Excretion) अचूक व्याख्येचा विचार करता, खालीलपैकी कोणत्या घटकांचे शरीराबाहेर टाकले जाणे हे 'उत्सर्जन' (Excretion) मानले जाते? (अ) मूत्र (Urine) (ब) कार्बन डायऑक्साइड ($CO_2$) (क) घाम (Sweat) (ड) विष्ठा / मल (Stool / Feces)
EN
Considering the precise physiological definition of biological excretion, elimination of which of the following substances from the body is considered genuine 'Excretion' (as opposed to egestion)?
(A) Urine
(B) Carbon dioxide ($CO_2$)
(C) Sweat
(D) Stool / Feces
स्पष्टीकरण:
पर्याय (३) हे योग्य उत्तर आहे.
•
शरीरक्रियाशास्त्रानुसार 'उत्सर्जन' (Excretion) म्हणजे काय?
पेशी स्तरावरील चयापचय (Metabolism) क्रियेतून निर्माण झालेले विषारी किंवा नको असलेले टाकाऊ घटक शरीराबाहेर टाकण्याच्या प्रक्रियेला 'उत्सर्जन' म्हणतात.
•
मूत्र (Urine - अ): प्रथिनांच्या चयापचयातून तयार झालेला युरिया व नायट्रोजनयुक्त कचरा वृक्कांमार्फत बाहेर पडतो $\rightarrow$ उत्सर्जन.
•
कार्बन डायऑक्साइड ($CO_2$ - ब): ग्लुकोजच्या पेशीय श्वसनातील चयापचय कचरा फुप्फुसांव्दारे बाहेर पडतो $\rightarrow$ उत्सर्जन.
•
घाम (Sweat - क): त्वचेच्या स्वेदग्रंथींमार्फत अतिरिक्त क्षार, पाणी व सूक्ष्म युरिया बाहेर पडतो $\rightarrow$ उत्सर्जन.
•
विष्ठा / मल (Stool - ड): विष्ठा हा पेशीय चयापचयाचा घटक नसून पचन न झालेला अन्नाचा उर्वरित चोथा (undigested food residue) आहे. अन्ननलिकेतून न पचलेले अन्न बाहेर टाकण्याच्या या क्रियेला 'उत्सर्जन' न म्हणता 'बहिःक्षेपण' (Egestion / Defecation) म्हणतात.
•
म्हणून फक्त (अ), (ब) आणि (क) हेच वैज्ञानिकदृष्ट्या उत्सर्जन आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
उत्सर्जन (Excretion) = पेशीय चयापचयातील टाकाऊ पदार्थ (मूत्र, $CO_2$, घाम).
•
बहिःक्षेपण (Egestion) = न पचलेले अन्न शरीराबाहेर टाकणे (विष्ठा/मल). विष्ठा हे उत्सर्जन नाही!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
Option (3) is the correct answer.
•
Physiological definition of Excretion:
Excretion is strictly defined as the elimination of metabolic waste products generated from cellular chemical reactions within body tissues.
•
Urine (A): Elimination of nitrogenous metabolic wastes (urea, creatinine) filtered from blood $\rightarrow$ Excretion.
•
Carbon dioxide (B): Metabolic byproduct of cellular respiration eliminated via lungs $\rightarrow$ Excretion.
•
Sweat (C): Elimination of water, salts, and small amounts of urea via cutaneous sweat glands $\rightarrow$ Excretion.
•
Defecation / Stool (D): Feces consists of undigested, unabsorbed food residue, bile pigments, and gut bacteria traversing the gastrointestinal canal without ever entering systemic cells. Its elimination is termed Egestion (Defecation), NOT excretion.
•
Therefore, only (A), (B), and (C) constitute biological excretion.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Excretion = Metabolic waste from tissues (Urine, $CO_2$, Sweat)
•
Egestion = Undigested food residue from gut lumen (Feces).