पुणे शहराला पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा करण्यासाठी १८७९ मध्ये ब्रिटिश काळात मुठा नदीवर कॅप्टन फाईफ (Captain Fife) यांच्या संकल्पनेतून उभारण्यात आलेले खालीलपैकी कोणते धरण हे आधुनिक महाराष्ट्रातील **सर्वात जुने धरण** मानले जाते?
EN
Constructed in 1879 during the British Raj on the Mutha River based on the design of Captain Fife to supply water to Pune city, which dam is regarded as the **oldest modern masonry dam** in Maharashtra?
योग्य उत्तर पर्याय 3 (खडकवासला धरण / Khadakwasla Dam) आहे.
सविस्तर ऐतिहासिक व धरण विश्लेषण:
•
खडकवासला धरण: हे पुणे शहरापासून सुमारे २० किमी अंतरावर मुठा नदीवर १८६९ ते १८७९ दरम्यान ब्रिटीश अभियंता कॅप्टन फाईफ (Captain Fife) यांच्या नेतृत्वाखाली बांधण्यात आले.
•
हे महाराष्ट्रातील आधुनिक दगडी चिनाई तंत्रज्ञानाने बांधण्यात आलेले सर्वात जुने मोठे धरण आहे (त्यामुळे या जलाशयाला सुरुवातीला 'लेक फाईफ' म्हटले जात असे).
•
या धरणाच्या लगतच भारताची प्रख्यात राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी (National Defence Academy - NDA) स्थित आहे.
•
१२ जुलै १९६१ रोजी वरच्या बाजूचे पानशेत धरण फुटल्यामुळे खडकवासला धरण फुटून पुणे शहरात महाप्रचंड पूर आला होता, ज्याची नंतर पुनर्बांधणी करण्यात आली.
इतर धरणांचे निर्मिती वर्ष:
•
भंडारदरा धरण: १९२६ (प्रवरा नदी).
•
मुलशी धरण: १९२७ (मुळा नदी - टाटा जलविद्युत).
•
कोयना धरण: १९६२ (कोयना नदी).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
खडकवासला धरणातून काढलेला मुठा उजवा कालवा पुणे व हवेली तालुक्यातील शेतीला पाणी पुरवतो; तर धरणाच्या बाजूला केंद्रीय जल आणि विद्युत संशोधन केंद्र (CWPRS) स्थित आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (Khadakwasla Dam).
Detailed Hydro-Engineering Analysis:
•
Khadakwasla Dam: Engineered across the Mutha River near Pune between 1869 and 1879 under British civil engineer Captain Fife.
•
Regarded as Maharashtra's oldest modern masonry gravity dam, its reservoir was historically referred to as 'Lake Fife'.
•
The campus of India's premier military training institute, the National Defence Academy (NDA), is situated along the banks of Khadakwasla lake.
•
On 12 July 1961, following the failure of the upstream Panshet Dam, Khadakwasla was breached, causing catastrophic flooding in Pune, before being reconstructed.
Construction Timeline of Other Dams:
•
Bhandardara Dam: 1926
•
Mulshi Dam: 1927
•
Koyna Dam: 1962.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Located adjacent to Khadakwasla is the Central Water and Power Research Station (CWPRS), India's premier hydraulic engineering research institute.