युनेस्कोच्या जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळात समाविष्ट असलेल्या सातारा जिल्ह्यातील विख्यात 'कास पठारा'लगत (Plateau of Flowers) १८८५ मध्ये सातारा शहराच्या गुरुत्वाकर्षणीय पाणीपुरवठ्यासाठी उभारण्यात आलेले ऐतिहासिक 'कास धरण' प्रामुख्याने कोणत्या नदीवर/ओढ्यावर बांधण्यात आले आहे?
EN
Constructed in 1885 during the British Raj near the UNESCO World Natural Heritage site 'Kas Plateau' (Plateau of Flowers) to supply gravity-fed drinking water to Satara city, on which stream/river is the historic 'Kas Dam' built?
योग्य उत्तर पर्याय 1 (कास नदी / स्थानिक कास प्रवाह) आहे.
सविस्तर भौगोलिक व ऐतिहासिक विश्लेषण:
•
कास धरण (Kas Dam): हे सातारा शहरापासून सुमारे २५ किमी पश्चिमेस सह्याद्रीच्या उंच पठारावर 'कास नदी' (उरमोडी नदीच्या पाणलोट क्षेत्रातील डोंगराळ प्रवाह) वर १८८५ मध्ये ब्रिटीश काळात बांधण्यात आले.
•
हे सातारा शहराला पिण्याचे पाणी पुरवणारे महाराष्ट्रातील सर्वात जुन्या धरणांपैकी एक आहे. विशेष म्हणजे हे पाणी कोणत्याही पंपाचा वापर न करता निव्वळ गुरुत्वाकर्षणाने (Gravity flow) सातारा शहरापर्यंत वाहून नेले जाते.
•
धरणाच्या लगतच जागतिक ख्यातीचे 'कास पठार' (फुलांचे पठार) स्थित आहे, ज्याला २०१२ मध्ये युनेस्कोने (UNESCO) जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ घोषित केले आहे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
कोयना नदी: या नदीवर कोयनानगर येथे कोयना धरण (शिवसागर) आहे.
•
वारणा नदी: चांदोली राष्ट्रीय उद्यानालगत वसंतसागर धरण आहे.
•
कुडाळी नदी: ही मेढा (जावळी) तालुक्यातून वाहणारी वेण्णा/कृष्णा उपखोऱ्याची उपनदी आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कास पठार हे लॅटराइट (जांभा) खडकाने बनलेले सडे पठार (Lateritic Tableland) असून ऑगस्ट-सप्टेंबर दरम्यान येथे सुमारे ८५० हून अधिक प्रजातींची रानफुले फुलतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 1 (Kas River).
Detailed Geographical Analysis:
•
Kas Dam: Constructed in 1885 during British rule on the headwaters of the Kas stream (in the Urmodi catchment) approximately 25 km west of Satara city.
•
It represents one of the oldest gravity-fed municipal drinking water supply schemes in Maharashtra, channeling pristine water to Satara without requiring motorized pumping.
•
Adjoining the reservoir lies the celebrated Kas Plateau (Plateau of Flowers), inscribed as a UNESCO World Natural Heritage Site in 2012.
Distractor Analysis:
•
Koyna River: Impounds the Koyna Dam (Shivsagar) at Koynanagar.
•
Varana River: Impounds the Chandoli Dam (Vasant Sagar) in Sangli-Kolhapur.
•
Kudali River: A tributary of the Venna/Krishna river in Jawali/Medha taluka.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Kas Plateau is a lateritic tableland (Sada) situated at an altitude of ~1,200 m, hosting over 850 species of flowering plants during the post-monsoon blooming season (August-September).