महाराष्ट्रातील बहुजन समाजासाठी मोफत, सार्वत्रिक आणि सक्तीच्या प्राथमिक शिक्षणाची आग्रही मागणी करत महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी १९ ऑक्टोबर १८८२ रोजी कोणत्या आयोगासमोर ऐतिहासिक साक्ष दिली?
EN
Demanding free, universal, and compulsory primary education for the marginalized masses, before which commission did Mahatma Jyotirao Phule tender his historic written testimony on 19 October 1882?
योग्य उत्तर: पर्याय (१) - हंटर शिक्षण आयोग (Hunter Commission).
विश्लेषण:
•
लॉर्ड रिपन यांनी १८५४ च्या वूड्स खलित्याची अंमलबजावणी तपासण्यासाठी ३ फेब्रुवारी १८८२ रोजी सर विल्यम विल्सन हंटर यांच्या अध्यक्षतेखाली 'हंटर आयोग' नेमला.
•
महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी १९ ऑक्टोबर १८८२ रोजी पुणे येथे हंटर आयोगासमोर अत्यंत प्रभावी साक्ष (Memorial Address) दिली.
•
महात्मा फुल्यांच्या प्रमुख मागण्या:
१)
१२ वर्षांखालील मुलामुलींना प्राथमिक शिक्षण मोफत आणि सक्तीचे केले जावे.
२)
उच्च शिक्षणावर जनतेचा पैसा खर्च करण्याऐवजी तो प्राथमिक शिक्षणासाठी खर्ची पडला पाहिजे (झिरपता सिद्धांत फेटाळला).
३)
शिक्षकांना योग्य वेतन देऊन ग्रामीण भागात शेतकरी वर्गातील शिक्षकांची भरती करावी.
४)
अभ्यासक्रमात शेती, व्यवहार आणि नीतिशास्त्राचा समावेश असावा.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
सायमन कमिशन: १९२७ (भारतातील घटनात्मक सुधारणांची तपासणी).
•
विद्यापीठ अनुदान आयोग: स्वातंत्र्योत्तर काळातील (१९५३/१९५६).
•
मेकॉले समिती: १८३५ व १८५४ (नागरी सेवा).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
हंटर आयोगासमोर महाराष्ट्रातून दोन महान समाजसुधारकांनी साक्ष दिली होती:
१.
महात्मा ज्योतिराव फुले (१९ ऑक्टोबर १८८२)
२.
पंडिता रमाबाई (स्त्री शिक्षणासाठी आणि महिला डॉक्टर तयार करण्यासाठी).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) - Hunter Education Commission.
Analysis:
•
Appointed by Viceroy Lord Ripon in February 1882 under Sir William Hunter, the commission investigated the progress of primary education following Wood's Despatch.
•
On 19 October 1882, Mahatma Jyotirao Phule submitted a comprehensive representation to the Hunter Commission in Pune.
•
Key Demands of Mahatma Phule:
1)
Primary education must be made free, universal, and compulsory for children up to 12 years of age.
2)
Direct state funds away from elite higher colleges into mass elementary vernacular schools, repudiating the Downward Filtration Theory.
3)
Train and recruit teachers from peasant/lower-caste backgrounds who empathize with agrarian students.
4)
Curricula should include practical agriculture, accounting, and moral education.
Distractor Analysis:
•
Option (2): Simon Commission was constituted in 1927 to review constitutional governance.
•
Option (3): UGC was created post-independence in 1953 (statutory 1956).
•
Option (4): Macaulay authored the 1835 education minute.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Two iconic Maharashtra reformers testified before the Hunter Commission in 1882:
1.
Mahatma Jyotirao Phule (mass primary education).
2.
Pandita Ramabai (medical training and inspectresses for women's schools).