पर्यावरण व जैवविविधता Rajyaseva Pre 2013 MEDIUM

डायक्लोरोडायफेनिल ट्रायक्लोरो इथेन (डीडीटी) सर्वप्रथम क्लोरिनेटेड ऑरगॉनिक कीटकनाशक असून परिणामकारक कीड नष्ट करणाऱ्या त्यांच्या गुणांकरता पॉल मुलर यांना मेडीसीन व फिजिऑलॉजीचे 1948 चे नोबेल पारितोषक प्रदान करण्यात आले. अ) डीडीटी मलेरिया पसरविणाऱ्या मच्छरांविरुद्ध परिणाम कारक आहे. ब) डीडीटी टायफस वाहतूक करणाऱ्या उवांविरुद्ध (lice) परिणामकारक आहे. क) डीडीटी पाण्यातील माशांकरिता अत्यंत विषारी आहे. ड) प्राणीजन डीडीटीचे सहज चयापचय प्रक्रिया (पृथक्करण) करू शकत नाहीत. वरील कोणती विधाने खरी आहेत?

EN Dichlorodiphenyltrichloroethane (DDT) was the first chlorinated organic insecticide, for which Paul Müller was awarded the 1948 Nobel Prize in Physiology or Medicine. a. DDT is effective against malaria-spreading mosquitoes. b. DDT is effective against lice carrying typhus. c. DDT is extremely toxic to fish in water. d. Animals cannot easily metabolize DDT. Which of the above statements are true?

अ व क a and c

अ व ड a and d

अ, क व ड a, c and d

✓

अ, ब, क व ड a, b, c and d

✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ४: अ, ब, क व ड

स्पष्टीकरण:

डीडीटी (Dichlorodiphenyltrichloroethane) संदर्भातील सर्व विधाने (अ, ब, क, ड) सत्य आहेत:

विधानांचे वैज्ञानिक विश्लेषण:

• विधान (अ) बरोबर: डीडीटी हे ॲनोफिलीस डासांचा नाश करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरल्याने दुसऱ्या महायुद्धानंतर जगभरात मलेरिया निर्मूलनासाठी त्याचा प्रचंड वापर झाला.

• विधान (ब) बरोबर: दुसऱ्या महायुद्धात सैनिकांमध्ये टायफस (Typhus) हा आजार पसरवणाऱ्या उवांचा (Body lice) नायनाट करण्यासाठी डीडीटीचा यशस्वी वापर करण्यात आला. यासाठी स्विस शास्त्रज्ञ पॉल म्युलर यांना १९४८ चे नोबेल पारितोषिक मिळाले.

• विधान (क) बरोबर: डीडीटी पाण्यात विरघळत नाही आणि जलीय परिसंस्थेत माशांसाठी अत्यंत विषारी ठरते.

• विधान (ड) बरोबर: डीडीटी हे 'चिरस्थायी सेंद्रिय प्रदूषक' (Persistent Organic Pollutant - POP) आहे. ते प्राण्यांच्या शरीरातील चरबीमध्ये साठून राहते (Bioaccumulation) आणि त्याचे सहज विघटन होत नाही.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

अमेरिकन लेखिका राशेल कार्सन यांनी १९६२ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या 'सायलेंट स्प्रिंग' (Silent Spring) या पुस्तकात डीडीटीमुळे पक्ष्यांच्या अंड्यांची कवचे पातळ होऊन पक्षी नामशेष होत असल्याचा पर्दाफाश केला, ज्यामुळे पुढे जगभरात डीडीटीवर बंदी आली.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4: a, b, c and d

Explanation:

All four statements regarding DDT (Dichlorodiphenyltrichloroethane) are scientifically and historically accurate:

Detailed Verification:

• Statement (a) is correct: Spectacularly effective as a residual contact insecticide against *Anopheles* mosquitoes, crushing malaria epidemics globally in the 1940s–50s.

• Statement (b) is correct: Halted catastrophic epidemic typhus outbreaks in WWII by eliminating vector body lice, for which Paul Hermann Müller was awarded the 1948 Nobel Prize in Physiology or Medicine.

• Statement (c) is correct: Highly toxic to teleost fish and aquatic organisms even at minute concentrations.

• Statement (d) is correct: A hydrophobic Persistent Organic Pollutant (POP) that resists metabolic biodegradation, accumulating in animal adipose tissues and magnifying across trophic pyramids (Biomagnification).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Rachel Carson's seminal 1962 book 'Silent Spring' exposed how DDT biomagnification caused eggshell thinning and population collapse in raptor birds (bald eagles), initiating the modern environmental movement.

sell 📌 महत्त्वाचे विषय व सर्च टॅग्ज (Important Topics & Search Tags):

#हवामानबदलजागतिकतापमानवाढहरितगृ #पर्यावरणवजैवविविधता #MPSCसंयुक्तपूर्वपरीक्षा #राज्यसेवापूर्वपरीक्षा #MPSCसरावप्रश्नसंच #PYQ2013 #MPSCअचूकउत्तरपत्रिका #स्पर्धापरीक्षामार्गदर्शन

← मागील प्रश्न

पुढील प्रश्न →

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

📚 याच विषयातील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न: