🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) MPSC Rajyaseva Prelims 2025 CSAT Paper-II 2025 MEDIUM

खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि त्यावर आधारित विचारलेल्या प्रश्नाचे (प्र. क्र. २६ ते ३०) योग्य उत्तर द्या:
परिसंस्था परिसंस्थेचे एक पारंपरिक उदाहरण म्हणजे एक लहान सरोवर किंवा तलाव. गोड्या पाण्यातील तलावामधील जैवेतर किंवा अजैव भागांमध्ये पाणी, विरघळलेला ऑक्सिजन, कार्बन डायऑक्साइड, फॉस्फेट्स, नायट्रेट्स आणि सोडियम, पोटॅशियम व कॅल्शियमचे क्लोराईडस तसेच अमिनो आम्ल, हयुमिक आम्ल इत्यादी. जैविक संयुगे यांचा समावेश होतो. गोड्या पाण्यातील तलावाचा सजीव भाग त्यामधील जीवांच्या कार्यानुसार उपविभागीत केला जाऊ शकतो, म्हणजेच त्या जीवांचे कार्य संपूर्ण परिसंस्थेला एक सुसंगत व स्थिर प्रणाली म्हणून चालवण्यात किनाऱ्यालगत कसे योगदान देते त्यानुसार गोड्या पाण्यातील तलावात दोन प्रकारचे उत्पादक असतात उगम पावणारी किंवा पाण्याच्या उथळ भागात तरंगणारी मोठी वनस्पती आणि सुक्ष्म वनस्पती, ज्या बहुतेकपणे शेवाळे असतात व प्रकाश जिथपर्यंत पोहचतो तिथवर सगळीकडे पाण्यात वितरित झालेल्या असतात. या छोट्या वनस्पतींना एकत्रितपणे "फायटोप्लँकटन" असे म्हटले जाते. त्या सामान्यतः मोठ्या प्रमाणावर उपस्थित नसल्यास दिसून येत नाहीत, पण मोठ्या प्रमाणात असतील तर पाण्याला हिरवट छटा देतात. फायटोप्लँक्टन गोड्या पाण्यातील परिसंस्थेसाठी अन्न उत्पादक म्हणून अधिक महत्त्वाचे असतात.

तलाव परिसंस्थेतील मॅक्रोकंझ्यूमर्स किंवा फॅगोट्रॉप्समध्ये कीटक, कीटकांचे अळ्या, क्रस्टेशिया, मासे आणि काही वेळा गोड्या पाण्यातील शिंपले यांचा समावेश होतो. झूप्लँक्टन (प्राणी प्लॅक्टन) आणि तलावाच्या तळाशी आढळणारे बेंथोस हे प्राथमिक भक्षक शाकाहारी असतात. दुय्यम भक्षक हे प्राथमिक भक्षक खाणारे मांसाहारी असतात. काही वेळा तृतीय भक्षक सुद्धा असू शकतात जे या मांसाहारी प्रजातींना खातात.

परिसंस्थेची पूर्तता सॅप्रोफाइटस् किंवा अपघटक जीवांच्या माध्यमातून होते, त्यामध्ये बॅक्टेरिया, फ्लॅजिलेट प्रोटोजोआन्स आणि बुरशी यांचा समावेश होतो. हे मृत उत्पादक व ग्राहक जीवांच्या पेशींमधील जैविक संयुगे अपघटित करून त्या सूक्ष्म जैविक रेणूंमध्ये रूपांतरित करतात, जे ते स्वतः वापरतात किंवा हरित वनस्पतींसाठी कच्चा माल म्हणून वापरले जाऊ शकतात. गोड्या पाण्यातील तलावातील सजीव भागाचे उपविभाजन हे______आहे.
अ. जीवांच्या कार्यानुसार
ब. जीवांच्या दर्जानुसार
क. जीवांच्या सेवानुसार
ड. जीवांच्या जीवनानुसार
वरीलपैकी कोणते विधान (विधाने) बरोबर आहेत ?

EN Read the following passage carefully and answer the question (Q. No. 26 to 30):
Ecosystem A classic example of ecosystem is a small lake or pond. The abiotic or non-living parts of a freshwater pond include the water, dissolved oxygen, carbon-dioxide, phosphates, nitrates and sodium, chlorides of potassium and calcium and organic compounds such as amino acids, humic acids, etc. The living part of the freshwater pond can be subdivided according to the functions of the organisms i.e. what they contribute toward keeping the ecosystem operating as a stable, interacting whole. In a freshwater pond there are two types of producers, the larger plants growing along the shore or floating in shallow water and the microscopic floating plants, most of which are algae, that are distributed throughout the water as deep as light will penetrate. These tiny plants are collectively referred to as phytoplankton are usually not visible unless they are present in great abundance and give the water a greenish tinge. Phytoplanktons have more significance as food producers for the freshwater pond ecosystem.

The macroconsumers or phagotrophs of pond ecosystem include insects and insect larvae, crustacea, fish and perhaps some freshwater clams. Primary consumers such as zooplankton (animal plankton) found near the surface of water and benthos (bottom forms) are the plant eaters (herbivores) and secondary consumers are the carnivores that eat the primary consumers. There might be some tertiary consumers that eat the carnivores (secondary consumers).

The ecosystem is completed by saprophytes or decomposer organism such as bacteria, flagellate protozoans and fungi. They breakdown the organic compounds of cells from dead producer and consumer organisms either into small organic molecules, which they utilize themselves, or into inorganic substances through the process of decomposition that can be used as raw materials by green plants. The subdivision of living part of the freshwater pond is _______.
a. According to function of organism
b. According to status of organism
c. According to service of organism
d. According to life of organism
Which of the statement given above is/are correct?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
अ फक्त
a only
B
अ आणि ब फक्त
a and b only
C
अ, ब आणि ड
a, b and d
D
अ, ब, क आणि ड
a, b, c and d
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय १ (अ फक्त) आहे.

उताऱ्याच्या आधारे सविस्तर विश्लेषण:

  • उताऱ्यातील थेट संदर्भ: पहिल्या परिच्छेदातील वाक्य स्पष्ट सांगते: "गोड्या पाण्यातील तलावाचा सजीव भाग त्यामधील जीवांच्या कार्यानुसार उपविभागीत केला जाऊ शकतो, म्हणजेच त्या जीवांचे कार्य संपूर्ण परिसंस्थेला एक सुसंगत व स्थिर प्रणाली म्हणून चालवण्यात... कसे योगदान देते त्यानुसार" (The living part of the freshwater pond can be subdivided according to the functions of the organisms...).
  • उताऱ्यात दर्जा (status), सेवा (service) किंवा जीवनमान (life) या आधारावर वर्गीकरण केलेले नाही; तर केवळ जीवांच्या कार्यानुसार (उत्पादक, भक्षक, अपघटक) वर्गीकरण स्पष्ट केले आहे.
  • त्यामुळे फक्त विधान अ बरोबर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

उताऱ्यात वर्गीकरणाचा नेमका निकष काय दिला आहे (कार्यानुसार की रचनेनुसार), याकडे बारकाईने लक्ष द्यावे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 1 (a only)

Detailed Passage-Based Analysis:

  • Direct Passage Citation: Paragraph 1 explicitly states: "The living part of the freshwater pond can be subdivided according to the functions of the organisms i.e. what they contribute toward keeping the ecosystem operating as a stable, interacting whole."
  • There is no mention whatsoever of subdivision according to 'status', 'service', or 'life' span of organisms. The author strictly categorizes them functionally (producers, macroconsumers, and decomposers).
  • Therefore, only statement a is correct.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

In precise RC comprehension questions, eliminate distractors that introduce sociological or irrelevant categories (like status or service) not grounded in biological terminology in the passage.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) अ फक्त (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय १ (अ फक्त) आहे.
⚠️ पर्याय (2) अ आणि ब फक्त (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) अ, ब आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) अ, ब, क आणि ड (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (CSAT) पेपर-२' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (CSAT-२)
quiz 80 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (CSAT) पेपर-२

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (CSAT) पेपर-२' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (CSAT) पेपर-२' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →