🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) MPSC Rajyaseva Prelims 2023 CSAT Paper-II 2023 MEDIUM

खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि त्यावर आधारित विचारलेल्या प्रश्नांची (प्र. ६ ते १०) योग्य उत्तरे द्या: जन्मकुंडल्यांची मांडणी किंवा पुनमांडणी करण्याचं गॅलिलिओचं कसब तसं वाईट होतं. परंतु, त्यानं स्वतःची दुर्बिण अंतराळाकडे रोखली आणि जे दिसलं त्याचं अगदी स्वाभाविकपणे अर्थनिर्णयन केलं, म्हणून त्याचं खगोलशास्त्र क्रांतिकारी ठरले. त्यामुळे मग चंद्रामधला माणूस गायब झाला आणि त्याची जागा पर्वतांनी घेतली. पण नंतर त्याचं खगोलशास्त्र धोकादायक ठरू लागलं, कारण सत्ताधारी वर्गाने आणि या वर्गाची चाकरी करणाऱ्या चर्चने गृहीत धरलेल्या विश्वव्यवस्थेलाच यातून हादरा बसला होता. परिणामी, उर्वरित समाजव्यवस्थेलाही आव्हान निर्माण होण्याची शक्यता निर्माण झाली. तसं करू पाहणाऱ्या कोणत्याही माणसाला त्याची जोखीम स्वीकारावी लागलीच असती.

विज्ञान म्हणजे केवळ प्रायोगिक माहितीचा संचय नसतो. कोणता ना कोणता वादग्रस्त सिद्धांत निकालात काढला जात नसेल तर संबंधित प्रयोग महान ठरत नाही. त्याचप्रमाणे कोड्यात पाडणाऱ्या प्रायोगिक माहितीचं वाजवी स्पष्टीकरण होत नसेल किंवा एखाद्या न केलेल्या प्रयोगाच्या परिणामांचा अंदाज बांधला जात नसेल तर संबंधित सिद्धांत विशेष प्रगती साधणारा मानला जात नाही. विज्ञान आणि उत्पादन यांमधील, नवीन भांडवलदारीचं सत्ताग्रहण आणि स्थानिक संशोधन युग, यांमधील निकटवर्ती संबंध बघायचे असतील तर युरोपातील वैज्ञानिक केंद्र कशा मार्गाने बदलले ते पाहावे लागते. डेल्फ्ट येथे देवडीवाल्याचं काम करणाऱ्या लीवनहूकने स्वतःच्या भिंगाला तासून त्यातून पहिले चांगले सूक्ष्मदर्शकयंत्र (मायक्रोस्कोप) तयार केले. यातून त्याने पाण्याच्या थेंबांचे आणि अगदी बारक्या किड्यांचे निरीक्षण केले. लंडनमधील रॉयल सोसायटीने आपल्या सचिवाला लीवनहूकची भेट घेण्यासाठी पाठवले आणि त्याचे शोधनिबंध प्रकाशित केले. याच सोसायटीने 'उत्स्फूर्त जनन' (spontaneous generation) च्या मतप्रवाहाविरोधातील रेडीचे लेखन प्रकाशित केले होते, त्यातून पुढे अन्नसाठ्याची अतिशय व्यावहारिक समस्या सुटायला मदत झाली. संशोधन पहिल्यांदा प्रकाशित करणाऱ्याला त्याचे श्रेय देण्याची कल्पना तुलनेने नवीन आहे. अगदी न्यूटनलाही स्वतःचे शोध सहजासहजी प्रकाशात येऊ द्यायचे नव्हते. मूल्यवान गुपित मक्तेदारीच्या स्वरूपात लपवून ठेवण्याची ही वृत्ती जितके मागे जाऊ तितकी अधिकाधिक खोलवर रुजलेली दिसते. उत्पादनाच्या सामाजिक पद्धतीमुळे रीत बदलत असते; परंतु उत्पादनाच्या साधनांची मालकी खाजगी असल्यामुळे तंत्र व निर्मितीच्या पातळीवरती पेटंट, व्यापारीसंघ व मक्तेदारीचा आग्रह धरला जातो. या उताऱ्यावरून पुढीलपैकी कोणते विधान निश्चितपणे सत्य ठरते ?

EN Read the following passage carefully and answer the questions (Q. 6 to 10): Galileo did not excel in the skill of preparing or reconstructing star-charts. However, he focused his binoculars towards the skies and offered a natural explanation of what could be seen. This is what made his astronomy revolutionary. The result was that man disappeared from the moon and was replaced by mountains. However, eventually his astronomy became dangerous, because it shook the premises about the world which were so taken for granted by the powerful classes and the church which served them. This could potentially challenge the entire social structure. Any person who dared to do this, had to accept the risk therein.

Science is not just a collection of experimental information. Any given experiment is not considered as great, unless it offers a conclusive solution to a controversial theory. Similarly, unless it offers a plausible explanation to perplexing experimental data; or it helps predict the conclusions of an experiment which has not yet been done, the said theory is not considered as a great leap forward. If one wishes to see the tight-knit interrelationships between science and production; between the ascendance of new capitalism and the era of local discoveries, one has to study the trajectories along which the center of science in Europe has shifted. Leeuwenhoek, a gatekeeper in Delft, sharpened the lens he was using and created the first good microscope out of it. He used it to observe droplets of water and the small microbes therein. The Royal Society of London sent its secretary to meet Leeuwenhoek, and published his research articles. This very society had earlier published Redi's writings against the school of 'Arbitrary Creation' (spontaneous generation), which eventually helped to solve the very real problem of food-stock. The idea of giving the credit of an invention to its first author is a comparatively new idea. Even Newton was averse to the idea of bringing his inventions into the limelight. The tendency of hiding valuable secrets in the form of monopoly is even more deep rooted as one travels back in the past. The process changes because of the social nature of production; however, the tools of production are privately owned and hence, patents, guilds and monopoly are insisted upon at the level of technique and production. Which of the following statements holds true according to the passage?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
लंडनमधील रॉयल सोसायटीनं देवडीवाल्याचं काम करणाऱ्या लीवनहूकचे शोधनिबंध प्रकाशित केले नाहीत
Royal Society of London refused to publish the research articles written by a gatekeeper named Leeuwenhoek
B
चर्च हे सत्ताधाऱ्यांची चाकरी करत असे
Church served the powerful classes
C
विज्ञानात प्रायोगिक माहितीचा संचय नसतो
Science does not include a store of experimental information
D
मक्तेदारीची कल्पना आधुनिक आहे
The idea of copyright is modern
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

उताऱ्यातील शब्दशः उल्लेखावरून योग्य उत्तर पर्याय २ [चर्च हे सत्ताधाऱ्यांची चाकरी करत असे] आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण:

१. उताऱ्यातील थेट संदर्भ: परिच्छेद १ मध्ये स्पष्ट म्हटले आहे: *"पण नंतर त्याचं खगोलशास्त्र धोकादायक ठरू लागलं, कारण सत्ताधारी वर्गानं आणि या वर्गाची चाकरी करणाऱ्या चर्चनं गृहित धरलेल्या विश्वव्यवस्थेलाच यातून हादरा बसला होता."* यावरून सिद्ध होते की चर्च सत्ताधारी वर्गाची चाकरी करत असे.
२. इतर पर्यायांचे खंडन:
• पर्याय १: चुकीचा; रॉयल सोसायटीने लीवनहूकचे शोधनिबंध सन्मानाने प्रकाशित केले होते.
• पर्याय ३: चुकीचा; उताऱ्यात म्हटले आहे की विज्ञान म्हणजे *केवळ* प्रायोगिक माहितीचा संचय नसतो (म्हणजे माहितीचा संचय असतो, पण केवळ तेवढाच नसतो).
• पर्याय ४: चुकीचा; उताऱ्यानुसार मूल्यवान गुपिते लपवून ठेवण्याची व मक्तेदारीची वृत्ती प्राचीन काळापासून खोलवर रुजलेली आहे, ती आधुनिक नाही (संशोधनाचे श्रेय देण्याची कल्पना नवीन आहे).
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

उताऱ्यावरील प्रश्नांमध्ये 'केवळ' (merely/only) अशा शब्दांवर बारकाईने लक्ष द्यावे. उताऱ्यातील मूळ भाषेचा अचूक अर्थच ग्राह्य धरला जातो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Based on direct textual statement in the passage, the correct answer is Option 2 [Church served the powerful classes].

Detailed Textual Proof:

1. Direct Citation: Paragraph 1 states: *"...because it shook the premises about the world which were so taken for granted by the powerful classes and the church which served them."* This explicitly corroborates that the church served the interests of the powerful ruling class.
2. Analysis of Distractors:
• Option 1: Factually contradicted; the Royal Society sent its secretary and published Leeuwenhoek's research articles.
• Option 3: Misrepresents the text. The author states science is not *just* a collection of data, meaning empirical data is necessary but insufficient on its own without theoretical breakthroughs.
• Option 4: False; the passage states that the tendency of monopoly is deep-rooted in the past, while public attribution to the first discoverer is modern.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

When evaluating reading comprehension claims, match the exact premise of the passage without extrapolating beyond the author's written words.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) लंडनमधील रॉयल सोसायटीनं देवडीवाल्याचं काम करणाऱ्या लीवनहूकचे शोधनिबंध प्रकाशित केले नाहीत (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) चर्च हे सत्ताधाऱ्यांची चाकरी करत असे (अचूक उत्तर): उताऱ्यातील शब्दशः उल्लेखावरून योग्य उत्तर **पर्याय २ [चर्च हे सत्ताधाऱ्यांची चाकरी करत असे]** आहे.
⚠️ पर्याय (3) विज्ञानात प्रायोगिक माहितीचा संचय नसतो (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) मक्तेदारीची कल्पना आधुनिक आहे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (CSAT) पेपर-२' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (CSAT-२)
quiz 80 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (CSAT) पेपर-२

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (CSAT) पेपर-२' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (CSAT) पेपर-२' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →