🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) MPSC Rajyaseva Prelims 2024 CSAT Paper-II 2024 MEDIUM

खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि त्यावर आधारित विचारलेल्या प्रश्नांची (प्र. ११ ते १५) योग्य उत्तरे द्या: आर्थिक उत्पादन ही मानवी समूहाची मूलभूत क्रिया असल्याने, उत्पादनाची पद्धत (उत्पादक शक्ती आणि उत्पादनाचे सामाजिक संबंध) सामाजिक रचना, मानसशास्त्र आणि त्या मानवी समूहाची विचारधारा तयार करण्यात निर्णायक भूमिका बजावते.

ग्रामीण समाज हा प्रामुख्याने शेतीवर आधारित आहे. खेडेगावातील शेती ही शहरी उद्योगापेक्षा तीव्रपणे वेगळी आहे कारण ती माणसाने निसर्गाकडून मिळवलेल्या थेट उत्पादनावर आधारित आहे.

ग्रामीण भागात जमीन हे उत्पादनाचे मूळ साधन आहे. जमीन हा निसर्गाचा एक भाग आहे, जरी मानवी श्रमाने शेतीयोग्य बनविले आहे. जमिनीपासून ग्रामीण लोक तंत्र आणि त्यांच्या श्रमशक्तीच्या सहाय्याने अन्न, कापूस, ताग, चहा, कॉफी, तंबाखू आणि इतर विविध कृषी उत्पादने तयार करतात.

शहरी उद्योग केवळ कृषी उत्पादनांचे औद्योगिक उत्पादनांमध्ये रूपांतर करतात. शहरातील कारखाने आणि गिरण्यांमध्ये, कापूस, ताग आणि ऊस यांसारख्या कृषी उत्पादनांचे अनुक्रमे कापूस आणि तागाचे कापड आणि साखरेमध्ये रूपांतर होते.

ग्रामीण आणि शहरी लोकसंख्येच्या सामाजिक संस्था, मानसशास्त्र आणि विचारधारा तयार करण्यात कृषी आणि उद्योग यांच्यातील हा मूलभूत फरक महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतो.

पुढे, उत्पादनाची पातळी आणि समाजाच्या विविध स्तरांमध्ये उत्पादने वितरीत करण्याचा मार्ग, संपूर्ण समाजाच्या आणि त्यात समाविष्ट असलेल्या विविध सामाजिक-आर्थिक गटांच्या भौतिक समृद्धीची पातळी निर्धारित करते. ते मोठ्या प्रमाणात, त्या समाजाच्या संस्थात्मक रचनेची तसेच तेथील लोकांच्या सांस्कृतिक जीवनाची रचना करतात.

उदाहरणार्थ, भारतात, शेतीचे आदिम स्वरूप, परिणामी कृषी उत्पादनाची निम्न पातळी आणि विशिष्ट प्रकारचे जमीन संबंध जे ग्रामीण समाज बनवणाऱ्या सामाजिक समूहांमध्ये कृषी उत्पादनांचे वेगवेगळे वाटा ठरवतात, ग्रामीण समाजातील सामान्य दारिद्र्य स्पष्ट करतात. लोक सामाजिक-आर्थिक गटांच्या पिरॅमिडल प्रणालीमध्ये त्यांच्या विशिष्ट सामाजिक संस्था आणि सांस्कृतिक मागासलेपणा यांचे श्रेणीबद्ध श्रेणीकरण करतात. ते मोठ्या प्रमाणावर त्यांच्या चालीरीती, संकल्पना आणि लोकनीती देखील निश्चित करतात. भारतातील शेतीच्या आदिम स्वरूपाचा ग्रामीण समाजावर कसा परिणाम होतो ?
(a) गरीबी दूर करते.
(b) कृषी उत्पादनात वाढ होते.
(c) त्यातून सांस्कृतिक विविधता येते.
(d) याचा परिणाम पिरॅमिडल सामाजिक-आर्थिक प्रणालीमध्ये होतो.
पर्यायी उत्तरे :

EN Read the following passage carefully and answer the questions (Q. 11 to 15): Since Economic production is the basic activity of a human aggregate, the mode of production (productive forces and social relations of production) plays a determining role in shaping the social structure, the psychology and the ideology of that human aggregate.

Rural society is based predominantly on agriculture. Village agriculture is sharply distinguished from urban industry by the fact that it is based on direct extraction from Nature by man.

Land is the basic means of production in the countryside. Land is a part of Nature, though made arable by human labour. From land, the rural people produce, by means of technique and their labour power, such a variety of agrarian products as food, cotton, jute, tea, coffee, tobacco, and others.

Urban industry only transforms the products of agriculture into industrial products. In city factories and mills, such agricultural products as cotton, jute and sugarcane are transformed into cotton and jute cloth and sugar respectively.

This basic difference between agriculture and industry plays a significant role in shaping the social institutions, the psychology and the ideology of the rural and urban populations.

Further, the level of production and the way in which the products are distributed among the different strata of a society, determine the level of the material prosperity of the society as a whole and of the various socio-economic groups comprising it. They also, to a very large extent, mould the institutional set up of that society as well as the cultural life of its people.

For instance, in India, the primitive nature of agriculture, the resultant low level of agricultural production and the specific types of land relations which determine the differing shares of agricultural products among the social groups composing the rural society, explain the general poverty of the rural people, their hierarchic gradation into a pyramidal system of socio-economic groups and, further, their distinct social institutions and cultural backwardness. They also largely fix their customs, conceptions, and social mores. How does the premitive nature of agriculture in India affect rural society?
(a) It eliminates poverty.
(b) It increases agricultural production.
(c) It leads to cultural diversity.
(d) It result in a pyramidal socio-economic system.
Answer options:
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
(a) आणि (b) योग्य
(a) and (b) are true
B
फक्त (d) योग्य
Only (c) is true
C
फक्त (c) योग्य
Only (d) is true
D
(a), (b) आणि (c) योग्य
(a), (b) and (c) are true
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार योग्य उत्तर पर्याय ३ [फक्त (d) योग्य / Only (d) is true] आहे.

⚠️ टीप / प्रश्न व उत्तरतालिका स्पष्टीकरण:

• इंग्रजी प्रश्नपत्रिकेत पर्याय ३ मध्ये स्पष्टपणे "Only (d) is true" असे छापले आहे.
• मराठी पर्यायांच्या मुद्रणात मुद्रणदोषामुळे (Typo) पर्याय ३ मध्ये "फक्त (c) योग्य" असा चुकीचा अक्षरदोष झाला होता, तर पर्याय २ मध्ये "फक्त (d) योग्य" असे छापले होते. मात्र MPSC च्या अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेनुसार (Official Final Answer Key) इंग्रजी भाषेतील प्रमाणित मजकुरास प्राधान्य देऊन पर्याय ३ हेच योग्य उत्तर घोषित करण्यात आले आहे.

उताऱ्यातील सखोल पुरावा:

• शेवटच्या परिच्छेदात स्पष्टपणे नमूद केले आहे:

*"भारतात, शेतीचे आदिम स्वरूप, परिणामी कृषी उत्पादनाची निम्न पातळी आणि विशिष्ट प्रकारचे जमीन संबंध... ग्रामीण समाजातील सामान्य दारिद्र्य स्पष्ट करतात. लोक सामाजिक-आर्थिक गटांच्या पिरॅमिडल प्रणालीमध्ये त्यांच्या विशिष्ट सामाजिक संस्था आणि सांस्कृतिक मागासलेपणा यांचे श्रेणीबद्ध श्रेणीकरण करतात."*

• म्हणजेच आदिम शेतीमुळे ग्रामीण समाजात सामाजिक-आर्थिक गटांची उतरंडीची (पिरॅमिडल) रचना निर्माण होते.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

MPSC च्या नियमांनुसार भाषांतर किंवा मुद्रणात तफावत आढळल्यास इंग्रजी भाषेतील मजकूर अधिकृत मानला जातो. इंग्रजी पर्यायातील पर्याय ३ 'Only (d) is true' हे उताऱ्याशी तंतोतंत जुळते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

According to the official MPSC answer key, the correct answer is Option 3 [Only (d) is true].

⚠️ Note / Question & Answer Key Clarification:

• In the English question paper, Option 3 is explicitly given as "Only (d) is true".
• In the Marathi version, there was a typographical error where Option 3 read "फक्त (c) योग्य" and Option 2 read "फक्त (d) योग्य". Under standard MPSC exam rules, the English version takes precedence, and MPSC declared Option 3 as the official correct answer.

Textual Evidence:

• The concluding paragraph explicitly explains:

*"For instance, in India, the primitive nature of agriculture, the resultant low level of agricultural production and the specific types of land relations... explain the general poverty of the rural people, their hierarchic gradation into a pyramidal system of socio-economic groups and, further, their distinct social institutions and cultural backwardness."*

• Thus, primitive agriculture directly results in a stratified, pyramidal socio-economic system (statement d).
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

When resolving apparent discrepancy in Marathi option labels versus English, remember that MPSC rules prioritize the English formulation.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) (a) आणि (b) योग्य (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) फक्त (d) योग्य (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) फक्त (c) योग्य (अचूक उत्तर): अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार योग्य उत्तर **पर्याय ३ [फक्त (d) योग्य / Only (d) is true]** आहे.
✗ पर्याय (4) (a), (b) आणि (c) योग्य (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (CSAT) पेपर-२' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (CSAT-२)
quiz 80 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (CSAT) पेपर-२

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (CSAT) पेपर-२' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (CSAT) पेपर-२' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →