खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या (प्रश्न २६ ते ३०) : अरुण तिवारीने मला माझ्या आठवणी त्याला सांगण्याची विनंती केली. तो त्या नोंदवून ठेवणार होता. तो माझ्या प्रयोगशाळेत १९८२ पासून काम करीत होता, पण फेब्रुवारी १९८७ मध्ये हैदराबादच्या निजाम इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेसच्या हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या रक्तवाहिन्यांसंदर्भातील अतिदक्षता विभागात (ICCU) मी त्याला भेटलो तोपर्यंत मी त्याला फारसे ओळखत नव्हतो. तो अवघ्या ३२ वर्षांचा होता, पण स्वतःचा जीव वाचविण्यासाठी बहादुरीने लढत होता. मी तुझ्यासाठी काही करावे असे तुला वाटते का, असे मी त्याला विचारले. "सर, मला तुमचे आशीर्वाद हवे आहेत जेणेकरून मला दीर्घायुष्य लाभेल आणि मी तुमचा किमान एक तरी प्रकल्प पूर्ण करू शकेन." त्या तरुण माणसाच्या निष्ठेने माझे मन हलवून सोडले आणि मी रात्रभर त्याला बरे वाटावे म्हणून प्रार्थना केली. परमेश्वराने माझी प्रार्थना ऐकली आणि तिवारी एका महिन्यात कामावर परत येऊ शकला. 'आकाश' क्षेपणास्त्राची एअरफ्रेम अगदी शून्यातून साकारण्याच्या कामात मदत करण्याचे उत्कृष्ट काम तीन वर्षांच्या छोट्या कालावधीत त्याने केले. त्यानंतर त्याने माझी जीवनकथा कालक्रमानुसार लावण्याचे काम हाती घेतले. गेल्या वर्षभरात सहनशीलता दाखवत त्याने माझ्या कथेच्या विखुरलेल्या तुकड्यांची नक्कल केली आणि त्याचे एका प्रवाही कथेत रूपांतर केले. त्याने माझे वैयक्तिक ग्रंथालय बारकाईने धुंडाळले, त्यामधून मी वाचता वाचता खूणा करून ठेवलेल्या कविता निवडल्या आणि त्यांचा माझ्या कथेच्या संहितेमध्ये समावेश केला. मला असे वाटते की ही कथा केवळ माझ्या वैयक्तिक यशाची आणि संघर्षाची नाही, तर तंत्रज्ञानाच्या आघाडीवर स्वतःला स्थापित करण्यासाठी संघर्ष करणाऱ्या आधुनिक भारतातील वैज्ञानिक समूहाच्या यशाची आणि त्यांना बसलेल्या तात्पुरत्या पिछेहाटीची कहाणी आहे. ती राष्ट्रीय आकांक्षेची आणि सहकार्यावर आधारित प्रयत्नांची कहाणी आहे. आणि माझ्या दृष्टीने वैज्ञानिक स्वावलंबनाचा आणि तांत्रिक कौशल्याचा शोध घेणाऱ्या भारताची शौर्यकथा आपल्या काळातील एक बोधकथा आहे. या सुंदर ग्रहावरील प्रत्येक जीव ईश्वराने विशिष्ट भूमिका पार पाडण्यासाठी निर्माण केला आहे. आयुष्यात मी जे काही मिळवले आहे ते त्याच्याच मदतीद्वारे; ती त्याच्या इच्छेची अभिव्यक्ती होती. काही विलक्षण प्रतिभेच्या शिक्षक आणि सहकाऱ्यांच्या माध्यमातून त्याने माझ्यावर कृपेचा वर्षाव केला आणि या प्रतिभावान व्यक्तींप्रती मी कृतज्ञता व्यक्त करतो तेव्हा मी केवळ त्याच्याच वैभवाचे कौतुक करीत असतो. ही सर्व रॉकेट्स आणि क्षेपणास्त्रे हे ए. पी. जे. अब्दुल कलाम या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या एका छोट्या माणसाच्या माध्यमातून केलेले ईश्वराचेच कार्य आहे. अरुण तिवारी ______ ग्रासलेले होते.
EN
Read the following passage carefully and answer the questions based on it (Questions 26 to 30):
Arun Tiwari requested me to share my reminiscences with him, so that he could record them. He was someone who had been working in my laboratory since 1982, but I had never really known him well until February 1987 when I visited him at the Intensive Coronary Care Unit (ICCU) of the Nizam's Institute of Medical Sciences in Hyderabad. He was a mere 32-year-old, but was fighting valiantly for his life. I asked him if there was anything he wanted me to do for him. "Give me your blessings, Sir," he said, "so that I may have a longer life and can complete at least one of your projects."
The young man's dedication moved me and I prayed for his recovery all night. The Lord answered my prayers and Tiwari was able to get back to work in a month. He did an excellent job in helping to realize the Akash missile airframe from scratch within the short space of three years. He then took up the task of chronicling my story. Over the last year, he patiently transcribed the bits and pieces of my story and converted them into a fluent narrative. He also went through my personal library meticulously and selected from among the pieces of poetry those I had marked while reading, and included them in the text.
This story is an account, I hope, not just of my personal triumphs and tribulations but of the successes and setbacks of the science establishment in modern India, struggling to establish itself in the technological forefront. It is the story of national aspiration and of co-operative endeavour. And, as I see it, the saga of India's search for scientific self-sufficiency and technological competence is a parable for our times.
Each individual creature on this beautiful planet is created by God to fulfil a particular role. Whatever I have achieved in life is through His help, and an expression of His will. He showered His grace on me through some outstanding teachers and colleagues, and when I pay my tributes to these fine persons, I am merely praising His glory. All these rockets and missiles are His work through a small person called APJ Abdul Kalam.
Arun Tiwari suffered from a/an