🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) MPSC Rajyaseva Prelims 2022 CSAT Paper-II 2022 MEDIUM

📘 उतारा क्र. २ (वनस्पतींमधील खनिज पोषण) खनिज पोषण : जैवक्षेत्रात तसेच मनुष्याच्या व्यवहारात खनिज पोषणाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. सर्व जीवांमध्ये रासायनिक घटकांचे अणू असतात जे खडक, महासागर आणि वातावरणातून प्राप्त होतात. इतर सजीवांवर अवलंबून न राहता फक्त हिरव्या वनस्पती आणि विशिष्ट सूक्ष्मजीव पर्यावरणातून साधी अजैविक संयुगे आणि आयन शोषून घेऊ शकतात. या अजैविक घटकांना खनिजे किंवा खनिज पोषक म्हणतात. एखादा घटक अत्यावश्यक मानला जातो, जर त्याच्याशिवाय वनस्पती आपले जीवनचक्र पूर्ण करू शकत नाही आणि त्याची कमतरता इतर कोणत्याही घटकाने भरून काढता येत नाही. उच्च वनस्पतींसाठी आवश्यक असणारे घटक: ऑक्सिजन, कार्बन, हायड्रोजन, नायट्रोजन, पोटॅशियम, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, लोह, बोरॉन आणि क्लोरीन. जे घटक तुलनेने जास्त प्रमाणात आवश्यक असतात त्यांना मॅक्रोइलेमेंट्स (Macroelements / स्थूल पोषकद्रव्ये) म्हणतात आणि ज्या घटकांची अत्यल्प गरज असते त्यांना मायक्रोइलेमेंट्स (Micronutrients / सूक्ष्म पोषकद्रव्ये) म्हणतात. कार्बन, हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन हे वनस्पतींचे फ्रेमवर्क घटक (Framework elements) आहेत. नायट्रोजन हा प्रथिने, DNA, RNA, क्लोरोफिल, NAD⁺, NADP⁺, FAD इत्यादी जैवरेणूंचा घटक आहे. फॉस्फरस हा न्यूक्लिक आम्ल व फॉस्फोलिपिड्सचा घटक आहे. पोटॅशियम वनस्पतींच्या सामान्य वाढीसाठी जास्त प्रमाणात लागते, कारण ते पेशींतर्गत प्रथिनांसाठी आवश्यक आयनिक वातावरण पुरवते. कॅल्शियम संरचनात्मक घटक आणि वितंचकांसाठी (enzymes) सहघटक (cofactor) म्हणून कार्य करतो. मॅग्नेशियम हा क्लोरोफिलच्या (हरितद्रव्याच्या) संरचनेचा गाभा आहे तसेच रायबोझोम व क्रोमॅटिन तंतूंची अखंडता राखतो. लोह चयापचयात, मॅंगनीज प्रकाशसंश्लेषणात, बोरॉन साखर वाहतूक (sugar transport) व परागकण अंकुरणात आणि मॉलिब्डेनम नायट्रोजन चयापचयात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. वनस्पतींच्या आयुष्यातले फ्रेमवर्क इलेमेंट्स (Framework elements) कोणते आहेत?

EN 📘 Passage 2 (Mineral Nutrition in Plants) Mineral Nutrition: Mineral nutrition is of unique importance in the biosphere as well as in human affairs. All organisms consist of atoms of chemical elements that remain preserved in rocks, oceans, and the atmosphere. Only green plants and certain microorganisms can extract simple inorganic compounds and ions directly from the environment. An element is essential if the plant cannot complete its life cycle without it and no other element can substitute for it. The essential elements for higher plants include oxygen, carbon, hydrogen, nitrogen, potassium, calcium, magnesium, iron, boron, and chlorine. Elements required in comparatively larger amounts are termed macroelements, while those needed in trace quantities are called micronutrients. Carbon, hydrogen, and oxygen are the framework elements. Nitrogen is a constituent of proteins, DNA, RNA, chlorophyll, NAD⁺, NADP⁺, and FAD. Phosphorus is a constituent of nucleic acids and phospholipids. Potassium is required in high amounts for normal plant growth by providing the ionic environment for intracellular proteins. Calcium acts both as a structural component and an enzyme cofactor. Magnesium is an essential component of the chlorophyll ring structure and maintains the integrity of ribosomes and chromatin fibres. Iron participates in overall plant metabolism, manganese in photosynthesis, boron is essential for sugar transport and pollen germination, and molybdenum functions in nitrogen metabolism. Which are the framework elements in plant life?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

नायट्रोजन, मॅग्नेशियम, बोरॉन

Nitrogen, Magnesium, Boron

कॅल्शियम, नायट्रोजन, पोटॅशियम

Calcium, Nitrogen, Potassium

मॅग्नेशियम, आयर्न, क्लोरीन

Magnesium, Iron, Chlorine

कार्बन, हायड्रोजन, ऑक्सिजन

Carbon, Hydrogen, Oxygen

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

उताऱ्यातील थेट संदर्भ:

> *"कार्बन, हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन हे फ्रेमवर्क घटक आहेत (Carbon, hydrogen and oxygen are the framework elements)."*

• हे तीन घटक वनस्पतींच्या पेशीभित्ती, कार्बोहायड्रेट्स, सेल्युलोज इत्यादींचे मुख्य सांगाडा (Framework) तयार करतात.

• ते वनस्पतींना प्रामुख्याने हवा आणि पाण्यातून (\(CO_2\) व \(H_2O\)) मिळतात.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

कार्बन (C), हायड्रोजन (H) आणि ऑक्सिजन (O) हे वनस्पतींच्या एकूण शुष्क वजनाचा सुमारे ९४% ते ९५% भाग व्यापतात, म्हणून त्यांना 'संरचनात्मक किंवा फ्रेमवर्क घटक' म्हटले जाते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

Direct textual excerpt from the passage:

> *"Carbon, hydrogen and oxygen are the framework elements."*

• These non-mineral elements form the fundamental organic backbone of cell walls, carbohydrates, and proteins in plants.

• They are derived primarily from air and water rather than soil minerals.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Carbon, Hydrogen, and Oxygen constitute nearly 94-95% of total plant dry matter, which is why they are designated as 'framework elements'.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) नायट्रोजन, मॅग्नेशियम, बोरॉन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) कॅल्शियम, नायट्रोजन, पोटॅशियम (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) मॅग्नेशियम, आयर्न, क्लोरीन (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) कार्बन, हायड्रोजन, ऑक्सिजन (अचूक उत्तर): संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT-२)

quiz 80 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'कार्बन, हायड्रोजन, ऑक्सिजन' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन