🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) MPSC Rajyaseva Prelims 2022 CSAT Paper-II 2022 MEDIUM

📘 उतारा क्र. ६ (एल निनो आणि ला निना महासागरी प्रवाह) एल निनो आणि ला निना महासागर प्रवाह : एल निनो हा एक उबदार सागरी प्रवाह आहे जो प्रशांत महासागरात अनियमितपणे येतो. एल निनोचा शोध वार्षिक हवामान आणि मान्सून पर्जन्यमानातील जागतिक बदलांच्या अंदाजासाठी उपयुक्त आहे. परंतु एल निनोची निर्मिती, विस्तार, कालावधी याचा अचूक अंदाज अद्याप लागलेला नाही. एल निनो ही चक्रीय घटना काही वर्षांच्या अंतराने घडते. या प्रवाहामुळे पेरूच्या किनारपट्टीचे तापमान फारसे कमी होत नाही. पेरूच्या किनारपट्टीवर एल निनोला 'ख्रिस्ताचे बाळ' (Christ's Child) मानले जाते कारण तो ख्रिसमसनंतर येतो. एल निनो हा एक उबदार पाण्याचा महासागर प्रवाह आहे जो पेरूच्या किनारपट्टीवर उष्णकटिबंधीय प्रकारचे सागरी हवामान तयार करतो, ज्यामुळे तेथील वाळवंटी भागात चांगला पाऊस पडतो. प्रबळ एल निनोमुळे सामान्य पावसापेक्षा जास्त पाऊस पडतो, ज्यामुळे पेरूची किनारपट्टी हिरवीगार होते (अन्यथा ती कोरडी जमीन राहते). कधीकधी प्रबळ एल निनोमुळे पेरूच्या किनारपट्टीवर मुसळधार पाऊस पडतो आणि सागरी जीवनाचा नाश होतो (प्लँक्टनच्या नुकसानीमुळे माशांचा मृत्यू होतो). एल निनोच्या चांगल्या पावसामुळे किनारपट्टीवरील पेरूचे वाळवंट हिरवेगार बनते आणि तेथे कापूस, नारळ आणि केळी यांचे भरपूर पीक येते. प्रबळ एल निनो उष्णकटिबंधीय पूर्व पॅसिफिक भागात सामान्य प्रमाणापेक्षा चार ते सहा पट जास्त पाऊस देतो, परंतु उष्णकटिबंधीय पश्चिम पॅसिफिकमध्ये कोरडी परिस्थिती निर्माण होते. परिणामी इंडोनेशिया, बांगलादेश आणि भारत इत्यादींमध्ये गंभीर दुष्काळ पडतो. इंडोनेशियाच्या जंगलात १९९७-९८ मध्ये सर्वत्र पसरलेली आग एल निनोच्या तीव्र घटनेमुळे उद्भवलेल्या दुष्काळाशी संबंधित होती. ला निना हा पॅसिफिक महासागरातील थंड महासागराचा प्रवाह आहे जो एल निनोच्या पूर्णतः विरुद्ध आहे. ला निनामुळे प्रशांत महासागरातील विषुववृत्तीय भागात तापमान कमी होते. जेव्हा हा प्रवाह तयार होतो तेव्हा व्यापारी वारे त्यांचा वेग वाढवतात. यामुळे दक्षिण अमेरिकेच्या पश्चिम किनाऱ्यांचे तापमान कमी होते आणि प्रशांत महासागराच्या पश्चिम भागात ते वाढते. त्यामुळे हवेचा दाब कमी होतो आणि मुसळधार पाऊस पडतो. दक्षिणपूर्व आशियातील अतिरिक्त पावसासाठी ला निना जबाबदार आहे आणि त्याबरोबर पूर्व प्रशांत महासागरातील पेरू देशातील वाळवंट अधिक कोरडे होते. ला निना ही एल निनोची 'धाकटी बहीण' मानली जाते. जेव्हा ला निना उष्णकटिबंधीय पश्चिम पॅसिफिकमध्ये प्रभावी होते, तेव्हा एल निनो उष्णकटिबंधीय पूर्व पॅसिफिकमध्ये कुचकामी ठरतो. ला निनामुळे पश्चिम पॅसिफिकमधील कोरडी स्थिती संपुष्टात येते आणि तेथे ओली परिस्थिती निर्माण होते. दिलेल्या उताऱ्यावरून आपणास ला निनाबद्दल काय माहिती मिळते? (a) हा थंड सागरी प्रवाह आहे.
(b) हा एल निनोच्या विरुद्ध आहे.
(c) ला निना ही एल निनोची धाकटी बहीण मानली जाते.
(d) ला निना तयार झाल्यानंतर व्यापारी वारे त्यांचा वेग वाढवतात. योग्य पर्याय निवडा :

EN 📘 Passage 6 (El Nino and La Nina Ocean Currents) El Nino and La Nina Ocean Currents: El Nino is a warm ocean current that occurs irregularly in the Pacific Ocean. The study of El Nino is vital for predicting global changes in annual climate and monsoon rainfall. El Nino is a cyclic event occurring at intervals of a few years. It is referred to as 'Christ's Child' along the Peruvian coast because it typically arrives after Christmas. It brings warm water along the Peruvian coast, creating a tropical marine climate that produces rainfall in otherwise arid desert regions. A strong El Nino brings rainfall far exceeding normal levels, converting Peru's barren coast into lush greenery. However, excessively warm waters also disrupt marine ecosystems, causing massive fish mortality due to the collapse of plankton populations. The rainfall supports rich agricultural yields of cotton, coconut, and bananas in Peru. Crucially, while strong El Nino brings 4 to 6 times the normal precipitation to the tropical Eastern Pacific, it creates severe drought in the tropical Western Pacific, hitting countries like Indonesia, Bangladesh, and India. The disastrous Indonesian forest fires of 1997-98 were directly linked to El Nino-induced drought. La Nina is a cold ocean current in the Pacific Ocean and represents the exact antithesis of El Nino. La Nina cools equatorial Pacific waters and strengthens trade winds. It lowers sea surface temperatures along South America's west coast while warming the Western Pacific, driving low atmospheric pressure and torrential monsoon rains across Southeast Asia and India. Conversely, it exacerbates drought along the Peruvian coast. Regarded as the 'younger sister' of El Nino, La Nina effectively displaces dry conditions in the Western Pacific with intense wet regimes. What information do we get about La Nina from the given passage ? (a) It is a cold ocean current.
(b) It is opposite to El Nino.
(c) La Nina is considered to be the younger sister of El Nino.
(d) After the occurrence of La Nina, trade winds increase their speed. Select the correct option :

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त (a) आणि (b)

Only (a) and (b)

फक्त (c)

Only (c)

फक्त (a), (b) आणि (c)

Only (a), (b) and (c)

(a), (b), (c) आणि (d)

(a), (b), (c) and (d)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

उताऱ्यातील तिसऱ्या परिच्छेदावरून सर्व विधाने तपासू:

1. विधान (a): *"ला निना हा पॅसिफिक महासागरातील थंड महासागराचा प्रवाह आहे."* (सत्य)

2. विधान (b): *"जो एल निनोच्या विरुद्ध आहे."* (सत्य)

3. विधान (c): *"ला निना ही एल निनोची धाकटी बहीण मानली जाते."* (सत्य - स्पॅनिशमध्ये 'ला निना'चा अर्थ लहान मुलगी असा होतो)

4. विधान (d): *"जेव्हा प्रवाह तयार होतो तेव्हा व्यापारी वारे त्यांचा वेग वाढवतात."* (सत्य)

• दिलेली चारही विधाने (a, b, c आणि d) उताऱ्यामध्ये शब्दशः आलेली आहेत.

• म्हणून योग्य उत्तर (a), (b), (c) आणि (d) हे आहे (पर्याय ४).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

ला निना (La Nina) दरम्यान प्रशांत महासागरातील व्यापारी वारे (Trade Winds) नेहमीपेक्षा अधिक शक्तिशाली होतात, ज्यामुळे उष्ण पाणी पश्चिमेकडे ढकलले जाऊन भारतासह आशियात जोरदार मान्सून पडतो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

Verifying all statements against the third paragraph of the passage:

1. Statement (a): *"La Nina is a cold ocean current that flows in the Pacific Ocean."* (Confirmed)

2. Statement (b): *"...which is the opposite of El Nino."* (Confirmed)

3. Statement (c): *"The La Nina is considered as the younger sister of El Nino."* (Confirmed)

4. Statement (d): *"When it is generated the trade winds increase their speed."* (Confirmed)

• All four statements (a, b, c, and d) are directly and explicitly substantiated by the text.

• Thus, the correct choice is (a), (b), (c) and (d) (Option 4).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

During La Nina episodes, intensified easterly trade winds pool warm water in the western Pacific, enhancing monsoon convective activity over India and Southeast Asia.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) फक्त (a) आणि (b) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) फक्त (c) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) फक्त (a), (b) आणि (c) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) (a), (b), (c) आणि (d) (अचूक उत्तर): म्हणून योग्य उत्तर **(a), (b), (c) आणि (d)** हे आहे (पर्याय ४).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT-२)

quiz 80 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '(a), (b), (c) आणि (d)' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (CSAT) पेपर-२' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन