🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) MPSC Rajyaseva Prelims 2015 CSAT Paper-II 2015 MEDIUM

खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या: एरोसोल म्हणजे वायुतील द्रवरूपांचे अपस्करण (धुके आणि बहुतांश तुषार) आणि वायुरूपांतरीत घन (धुर). सुक्ष्मदर्शकामुळे ती बघितल्या जाऊ शकण्या इतके ते कण मोठे असतात. द्रवरूपाने होणारे विघटन म्हणजे इमल्शन होय (जसे कि दुध). एरोसोल तयार करण्याची प्रक्रिया शिंक (जी एरोसोल तयार करते) येण्याइतकी सोपी असू शकते. प्रायोगिक आणि व्यवसायिक तत्वांवर बहुतांश पद्धती वापरल्या गेल्या आहेत. रासायनिक अवक्षेपण कधीकधी श्लेश्मात्र निर्माण करते. सिल्वर आयोडाइड सारखे तयार झालेले अवक्षेप पेप्टीकरणाच्या समावेशामुळे (उदा. पोटॅशिअम आयोडाईड) विकिरित केले जातात. चिकण मातीचे पेप्टीकरण आल्क ने केल्या जाऊ शकते ज्यात, हायड्रॉक्सिल आयन प्रखर अभिकर्ता असतो. सामान्यतः दोन घटकांच्या एकत्रित मिश्रणाने इमल्शन उत्पादित केले जातात जरी काही इमल्सिफाईंग अभिकर्ते हे उत्पादनांच्या स्थिरीकरणासाठी वापरले जातात. हे इमल्सिफायर साबण (मेदाम्लची लांब सारवळी), सर्फेक्टंट किंवा लियोफिलिक सोल जे विकिरित रूपास संरक्षित फिती तयार करते, असू शकते. दुधात जे कि मेदाचे पाण्यामधील इमल्शन आहे इमल्सिफाईंग अभिकर्ता केसिन आहे, जे असे प्रथिन आहे कि ज्यामध्ये फॉस्फेट घटक आहे. हे केसिन दुधाच्या पुर्णपणे स्थिरीकरणासाठी उपयुक्त नसल्याने पृष्ठभागावर साईची निर्मिती होते : थेंब सांघले गेल्याने निर्माण झालेले विखूरलेले मेद पृष्ठभागावर तरंगतात. नलिकेद्वारे निघणाऱ्या पाण्याचे (तुषारांचे) वायूरूपातील शुन्यांकणांमुळे एरोसोल तयार होतो. त्या द्रवअंशावर विद्युत स्थितिक स्थापत्वाचा मारा केल्यास अपघटनास सहाय्य होते कारण इलेक्ट्रोस्टॅटिक प्रतिसारण नलिकेस आघात करून लहान थेंबात रूपांतर करते. ही कृती इमल्शन च्या उत्पादनात वापरली जाते कारण विद्युत स्थितिक रूप दुसऱ्या द्रव्यात चिरकांडीप्रमाणे टाकल्या जाते. श्लेश्मात्र शुद्धीकरण ज्या श्लेशणांने अनेकदा केले जाते. डोनन परिणामांत असा पडदा (उदा. सेल्युलोज) निवडला जातो ज्यातुन द्रावक व आयन्स झिरपू शकतात परंतु श्लेश्मात्रकण झिरपू शकत नाहीत. ही प्रक्रिया अतिशय संय असून विद्युत संचारा मुळे व इलेमात्रावरील विद्युत भार यांमुळे सर्वसाधारणपणे ती प्रभावी होते व ती विद्युत व्याश्लेषण अशी संबोधिली जाते. प्रश्न 23. दुधाच्या पृष्ठभागावर प्राप्त होणारे दुग्धसारण हे

EN Read the following passage carefully and answer the questions that follow: Aerosols are dispersions of liquids in gases (like fog and many sprays) and of solids in gases (such as smoke): the particles are often large enough to be seen with a microscope. Emulsions are dispersions of liquids in liquids (such as milk). The preparation of aerosols can be as simple as sneezing (which produces an aerosol). Laboratory and commerical methods make use of several techniques. Chemical precipitation sometimes results in a colloid. A precipitate (e.g. silver iodide) already formed may be dispersed by the addition of a peptizing agent (e.g. potassium iodide). Clays may be peptized by alkalis, the OH- ion being the active agent. Emulsions are normally prepared by shaking the two components together, although some kind of emulsifying agent has to be used in order to stabilize the product. This emulsifier may be a soap (a long chain fatty acid), a surfactant (Section 23.11), or a lyophilic sol that forms a protective film around the dispersed phase. In milk, which is an emulsion of fats in water, the emulsifying agent is casein, a protein containing phosphate groups. That casein is not completely successful in stabilizing milk is apparent from the formation of cream on the surface: the dispersed particles coalesce into oily droplets which float to the surface. Aerosols are formed when a spray of liquid is torn apart by a jet of gas. The dispersal is aided if a charge is applied to the liquid, for then the electrostatic repulsions blast the jet apart into droplets. This procedure may also be used to produce emulsions, for the charged liquid phase may be squirted into another liquid. Colloids are often purified by dialysis. As in the discussion of Donnan effect membrane (e.g. cellulose) is selected which is permeable to solvent and ions, but not to the colloidal particles. Dialysis is very slow, and is normally accelerated by applying an electric field and making use of the charge carried by many colloids; the technique is then called electrodialysis. Question 23. The cream obtained on the surface of milk is
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
प्रथिनांचे अपस्करण
dispersed proteins
B
चरबीचे अपस्करण
dispersed fats
C
दुग्ध प्रथिनांचे (केसिन) अपस्करण
dispersed casein
D
कर्बोदकांचे अपस्करण
dispersed carbohydrates
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (२) चरबीचे अपस्करण.

उताऱ्याचे सविस्तर विश्लेषण:

  • दूध हे पाण्यात तेल/चरबीचे नैसर्गिक पायस (Oil-in-water emulsion) आहे.
  • उताऱ्यानुसार, दुधामध्ये चरबीचे सूक्ष्म कण (fat globules) द्रवरूपात अपस्करित झालेले असतात.
  • जेव्हा दूध तापवले जाते किंवा काही काळ स्थिर ठेवले जाते, तेव्हा चरबीची घनता पाण्यापेक्षा कमी असल्याने हे चरबीचे कण पृष्ठभागावर जमा होतात आणि साय/दुग्धसारण (cream) तयार होते.
  • म्हणून दुधाच्या पृष्ठभागावर प्राप्त होणारे दुग्धसारण हे प्रामुख्याने चरबीचे अपस्करण (dispersed fats) दर्शवते.
  • पर्याय (१), (३) आणि (४) मधील प्रथिने (केसिन) किंवा कर्बोदके विद्रावात मिसळलेली असतात, परंतु क्रीमचा मुख्य घटक चरबीचे अपस्करण असतो.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

कोलॉइडल मिश्रणातील 'अपस्करित प्रावस्था' (Dispersed phase) आणि 'अपस्करण माध्यम' (Dispersion medium) या संकल्पना दुधासारख्या दैनंदिन उदाहरणांवरून स्पष्ट ठेवाव्यात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) Dispersed fats.

Detailed Analysis of Passage 5:

  • Milk is a classical oil-in-water emulsion wherein microscopic fat globules remain suspended in an aqueous medium.
  • Because the specific gravity of fat is lower than that of the surrounding aqueous phase, these fat globules coalesce and rise to the surface when standing or heating.
  • The passage clarifies that the layer of cream forming on the surface of milk consists essentially of dispersed fats.
  • While casein proteins act as natural emulsifiers, the physical constitution of the cream itself is the separated dispersed lipid fraction.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

In colloid chemistry, cream rising from milk is the prototypical illustration of a dispersed fat phase separating from an emulsion.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) प्रथिनांचे अपस्करण (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) चरबीचे अपस्करण (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (२) चरबीचे अपस्करण.
⚠️ पर्याय (3) दुग्ध प्रथिनांचे (केसिन) अपस्करण (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) कर्बोदकांचे अपस्करण (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT-२)
quiz 80 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →