खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या:
मानवाचा भाषा अध्ययनासाठी तसेच अमूर्त विचार व विवेकाविचाराची क्षमता असणारा मेंदू असामान्यरीत्या मोठा होण्याला कोणत्या गोष्टी कारणीभूत आहेत याबाबत अभ्यासक बराच काळ युक्तिवाद करत आहेत. वैज्ञानिकांनी पूर्व आफ्रिकेच्या रिफ्ट व्हॅलीतील अत्यंत ओल्या व अतिकोरड्या कालखंडांची सांगड मानवंशीय पूर्वजांच्या उत्क्रांतीने अचानकपणे घेतलेल्या उसळ्यांशी घातली. ज्यामुळे आधुनिक मानवाच्या मेंदूची उत्क्रांती झाली.
अगदी अलीकडची उत्पत्ती सुचवते की आदीमानवाच्या स्वतःच्या स्थानिक पर्यावरणातील नाट्यपूर्ण बदलांशी अनुकूलता साधण्याच्या गरजेपोटी मेंदूचा आकार वाढला. युनिव्हर्सिटी कॉलेज ऑफ लंडन मधील प्राध्यापक मार्क मास्लिन म्हणतात, “असं दिसतंय की मानव हवामानाच्या बदलातून जन्माला आले असावेत कारण त्यांना दुष्काळाकडून सुकाळ आणि उलट होणाऱ्या वेगवान बदलांना तोंड द्यावे लागत होते. या बदलाने मोठे मेंदू असलेली नवी प्रजाती अस्तित्वात आली तसेच त्यांना पूर्व आफ्रिकेतून युरेशियात व दक्षिण आफ्रिकेत जावे लागले”.
रिफ्ट व्हॅली हा पर्वत, सरोवरे व सुपीक दऱ्या असलेला विस्तृत भूस्तरीय विभंग आहे. आदिमानवाचे अत्यंत महत्त्वाचे असे अनेक अश्मिभूत अवशेष या भागाच्या उत्खननात मिळाले आहेत व माणसाच्या उत्पत्तीचे हे सर्वात महत्त्वाचे आदिम स्थान असावे असे ते सूचित करतात.
या अभ्यासात गेल्या 5 दशलक्षवर्षातील हवामानातील बदलांचा आढावा घेतला गेला. वैज्ञानिकांना आढळले की 2 लक्ष वर्षांच्या त्या मानाने छोट्या कालखंडात, पृथ्वीच्या सूर्याभोवती चे प्रदक्षिणेतील चक्रीय बदल - ही मिलान्कोव्हिच चक्रे म्हणून ओळखली जातात - होत असताना, पूर्व आफ्रिका अतिशय संवेदनशील होती. या चक्रांमुळे हिमयुगांसारखे जागतिक पातळीचे हवामान बदल घडून आले.
प्राध्यापक मास्लिन म्हणतात, “या प्रदक्षिणेतील बदलांमुळे पूर्व आफ्रिकेतील हवामान गोड्या पाण्याच्या, समृद्ध व बहरलेल्या वनांनी वेढलेल्या खोल सरोवरापासून ते आजच्यासारखी वाळूच्या टेकड्यांची अतिशुष्क परिस्थितीतील रिफ्ट व्हॅलीतील जमीन, अशा दोन टोकाच्या प्रचंड हेलकाव्यात राहिले असावे. या बदलांच्या परिणामी मोठे मेंदू असलेल्या नव्या प्रजातीची उत्क्रांती झाली तसेच आदिमानवाला पूर्व आफ्रिकेबाहेर विखुरणे भाग पाडले.”
मानवी उत्क्रांतीतील महत्त्वाच्या पायऱ्यांशी जुळणारे अशा प्रकारचे हवामानातील बदलांचे विशेषतः तीन कालखंड अभ्यासात आढळलेले आहेत. यातील पहिला साधारणपणे 2.6 दशलक्ष वर्षांपूर्वी घडला जेव्हा रिफ्ट व्हॅलीतील रहिवासी दक्षिण आफ्रिकेत ढकलले गेले, व होमो हॅबिलीस ही नवी प्रजाती उदयाला आली. दुसरा साधारणपणे 1.9 दशलक्ष वर्षांपूर्वी घडला जेव्हा होमो इरेक्टस ही महत्त्वाची प्रजाती आफ्रिकेत उदयाला आली व तिने आशियाच्या मोठ्या भागात वसाहती केल्या. तिसरा बदल साधारणपणे 1 दशलक्ष वर्षांपूर्वी घडला जेव्हा होमो हायडेलबर्गेन्सिस उदयाला आली.
प्राध्यापक मास्लिन म्हणाले की जेव्हा होमो सेपिएन्सची प्रथम उत्क्रांती झाली त्या गत 150 हजार वर्षांतील आढावा घेण्यासाठी हे तंत्र पुरेसे अचूक नाही. तथापि ते मोठा मेंदूधारी, खऱ्या अर्थाने मानव-सदृश सांगाडा असलेल्या, पौगंडावस्थेतील वाढीव वैशिष्ट्यपूर्ण उसळी दाखवणाऱ्या पहिल्या मानववंशीयांना होमो इरेक्टसकडे नेणारे आधीचे उत्क्रांतीयुक्त परिवर्तन दर्शविते.
अ व ब यांच्या सहसंबंधाचे तर्कसंगत वर्णन करणारा पर्याय निवडा. अ. 2,00,000 वर्षांच्या कालखंडादरम्यान मिलान्कोविच चक्रांनी रिफ्ट व्हॅलीतील जलवायूमानाला ओल्या व कोरड्या परिस्थितींच्या अतिटोकांच्या आंदोलनांतून जाणे भाग पाडले. ब. फक्त मोठ्या मेंदूधारी मानवंशीय पूर्वजांना टोकाच्या जलवायूमान बदलांतटिकाव धरणे शक्य झाले आणि म्हणून ते नव्या प्रजाती म्हणून उदयाला आले.
EN
Read the following passage carefully and answer the questions that follow:
Academics have long argued about what led to the unusually large brain of humans with its capacity for language, abstract thought and consciousness. Scientists have matched exceptionally wet periods and very dry periods in the East African Rift Valley to sudden spurts in the evolution of the hominid ancestors of Homo sapiens, which resulted in the evolution of the modern human brain.
The latest theory suggests it was triggered by the need to adapt to dramatic changes in the local environment of early man. "It seems modern humans were born from climate change, as they had to deal with rapid switching from famine to feast - and back again - which drove the appearance of new species with bigger brains and also pushed them out of East Africa into Eurasia and South Africa," said Professor Mark Maslin of University College, London.
The Rift Valley is an extensive geological fault marked by mountains, lakes and fertile valleys. Many of the most important fossil remains of early humans have been unearthed in the region, leading to suggestions that it was the most important place for the early origins of man.
The study looked at climate change over the past 5 million years. The scientists found that there were relatively short periods lasting about 2,00,000 years when East Africa became very sensitive to the cyclical changes in the Earth's orbit around the Sun - known as Milankovitch cycles - which lead to global-scale changes to the climate, such as ice ages.
"Due to these changes in orbit, the climate of East Africa seems to go through extreme oscillations from having huge deep freshwater lakes surrounded by rich, lush vegetation to extremely arid conditions, like today, of sand dunes in the Rift Valley," Professor Maslin said. "These changes resulted in the evolution of a new species with bigger brains, and also forced early humans to disperse out of East Africa," he said.
The study found that there were three time periods in particular when this kind of climate change corresponded to important stages in human evolution. The first occurred about 2.6 million years ago when the Rift Valley dwellers were pushed into southern Africa and a new species called Homo habilis emerged. The second happened about 1.9 million years ago when an important species called Homo erectus emerged from Africa to colonise much of Asia, while the third occurred about 1 million years ago when Homo heidelbergensis emerged.
Professor Maslin said that the technique is not accurate enough to deal with the past 1,50,000 years, when Homo sapiens first evolved, but that it nevertheless could explain the earlier evolutionary transition leading to Homo erectus, which is the first large-brained hominid with truly human-like skeleton showing a distinctive adolescent growth-spurt.
Select the option that logically describes interrelationship between a and b. a. Milankovitch cycles made the Rift Valley climate go through extreme oscillations of wet and arid conditions over a period of 2,00,000 years. b. Hominid ancestors with large brain only could survive in the drastic climatic changes and therefore they emerged as new species.
Select the option that logically describes interrelationship between a and b. a. Milankovitch cycles made the Rift Valley climate go through extreme oscillations of wet and arid conditions over a period of 2,00,000 years. b. Hominid ancestors with large brain only could survive in the drastic climatic changes and therefore they emerged as new species.