🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) MPSC Rajyaseva Prelims 2020 CSAT Paper-II 2020 MEDIUM

पुढील उतारा वाचून त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या :
सांडपाणी व्यवस्थापन आणि भूमी शुद्धीकरण (Sewage Land Treatment) जेव्हा सांडपाणी जमिनीवर पडते तेव्हा मातीत असणारे जीवाणू त्यावर आक्रमण करतात आणि सांडपाण्यातील घटकांचे वनस्पतींना उपयुक्त अन्नात रूपांतर करतात. वनस्पती नंतर ते आपल्या मुळांद्वारे शोषून घेतात. सांडपाण्यात असणारे सेंद्रिय पदार्थ एरोबिक आणि नॉन-एरोबिक (ऑक्सिजनजीवी व विना-ऑक्सिजनजीवी) जीवाणूंद्वारे अपघटित होतात, परंतु जमिनीमार्फत होणारी एरोबिक अपघटन क्रिया अधिक फायदेशीर असते. एरोबिक अपघटनासाठी आवश्यक असणारा ऑक्सिजन हा जमिनीच्या विविध थरांमध्ये उपलब्ध असतो. अपघटनामुळे तयार होणारा कार्बन डायऑक्साइड हा जमिनीकडून वातावरणास दिला जातो व त्या बदल्यात वातावरणातील ऑक्सिजन शोषून घेतला जातो. ही ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइडची देवाणघेवाण वाऱ्याचे वहन, तापमानातील बदल, बदलणारा दाब, मातीचे गाळप इत्यादी प्रक्रियांमुळे होते. जेव्हा सांडपाणी जमिनीवर टाकले जाते तेव्हा ऑक्सिडेशन रासायनिक प्रक्रिया सुरू होते त्यामध्ये सांडपाण्यातील सेंद्रिय घटकांचे जमिनीतील जीवाणू ऑक्सिडेशन करतात. गाळणाचे तत्त्व हे भौतिक प्रक्रियेचे जमिनीमार्फत होणाऱ्या सांडपाण्याच्या शुद्धीकरण प्रक्रियेचे मुख्य तत्त्व आहे. जेव्हा सांडपाणी जमिनीच्या विविध थरांतून संक्रमित होते, तेव्हा त्याचे विविध कण जमिनीच्या थरांमधील सूक्ष्म छिद्रांमध्ये अडकवून ठेवले जातात. नंतर पुरेशा हवेच्या सानिध्यात एरोबिक जीवाणू त्यांचे ऑक्सिडेशन करतात. ही भौतिक प्रक्रिया मुख्यत्वे जमिनीच्या प्रकारावर अवलंबून असते. सरंध्र मोकळ्या, कणीदार, मृदू जमिनीमध्ये ही गाळण प्रक्रिया अधिक उत्तम आणि समाधानकारक असते. जड आणि चिकट माती ही गाळण प्रक्रियेसाठी फारशी उपयुक्त नसते तर खडकाळ जमीन ही गाळण प्रक्रियेसाठी पूर्णतः निरुपयोगी असते. सांडपाण्यामध्ये पाण्याचे प्रमाण खूप जास्त असते जे सिंचन प्रक्रियेसाठी वापरले जाऊ शकते. सांडपाण्यामध्ये नायट्रोजन, पोटॅशियम, फॉस्फेट्स आणि सेंद्रिय आम्ले इत्यादी असतात म्हणून त्यांचे पोषणमूल्य जास्त असते, या घटकांमुळेच सांडपाण्याचा वापर वनस्पती स्वतःच्या वाढीसाठी त्वरित करू शकतात. याचाच अर्थ सांडपाण्यामुळे जमिनीचे पोषणमूल्य वाढते व तिचा पोत सुधारतो. सदर जमिनीवर कोणते पीक घ्यायचे हे प्रामुख्याने त्यामध्ये असणाऱ्या सांडपाण्याच्या प्रमाणावर आणि दर्जावर निर्धारित असते. सांडपाण्याच्या जीवाणूंमार्फत होणाऱ्या एरोबिक अपघटनाच्या प्रक्रियेत _______. (a) आवश्यक असलेला ऑक्सिजन हा सरळ वातावरणातून घेतला जातो.
(b) तयार झालेल्या कार्बन डायऑक्साइडची अदलाबदल वातावरणातील ऑक्सिजनबरोबर होते.
(c) मातीच्या विविध थरांत उपलब्ध असलेला कार्बन डायऑक्साइड वापरला जातो. पर्यायी उत्तरे :

EN Read the following passage and answer the questions:
Sewage Land Treatment & Soil Purification When sewage is dropped on land, the bacteria present in the soil attack on it and convert the content of sewage into plant food. The latter gets utilized by the roots of the plants or crops. The organic matter present in sewage undergoes decomposition by aerobic and non-aerobic bacteria, but it is profitable to provide aerobic conditions for the disposal of sewage by land treatment. The oxygen that is required for aerobic decomposition, is present in different layers of the soil. The CO2 produced as a result of decomposition is given by the soils and in turn, atmospheric oxygen is absorbed. This interchange of oxygen and carbon dioxide takes place by wind movements, difference in temperature and pressure, drainage of soils and many other processes. When sewage is applied on land, the chemical process of oxidation takes place in which organic matter of the sewage is oxidised by bacteria. Filtration is the principal physical action that is involved in the purification of sewage by land treatment. Sewage as it passes through the layers of the soils gives out suspended particles which are retained by the voids of the soil. In presence of sufficient aeration, these particles are oxidised by aerobic bacteria. This physical action mainly depends on the nature of the soil. Most suitable and satisfactory filtration takes place in porous, loamy or sandy soils. The heavy soils such as clay are not very suitable for filtration, while rocky soils are most unsuitable for filtration. The major portion present in sewage is water, and it can be used for irrigation. Sewage also contains nitrogen, potash, phosphate, organic acids etc and so it has a good fertilizer value, because these constituents present in sewage can be directly used by the plants for their growth. In this way, sewage increases the fertility of the soils and also improves the condition of the soil. The type of crop that can be grown, mainly depends on the quality of sewage and health regulations concerning the use of sewage on crops. During the aerobic decomposition of sewage by bacteria, _______ : (a) The required oxygen is directly taken from the atmosphere.
(b) The produced carbon dioxide is interchanged with atmospheric oxygen.
(c) The carbon dioxide present in different layers of soil is used. Answer Options :
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
a आणि b
a and b
B
b
C
b आणि c
b and c
D
वरीलपैकी कोणतेही नाही
None of the above
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय २ [b] आहे.

उताऱ्यानुसार सविस्तर स्पष्टीकरण :

  • उताऱ्यात नमूद केले आहे : "एरोबिक अपघटनासाठी आवश्यक असणारा ऑक्सिजन हा जमिनीच्या विविध थरांमध्ये उपलब्ध असतो (थेट वातावरणातून नव्हे, म्हणून विधान a चुकीचे). अपघटनामुळे तयार होणारा कार्बन डायऑक्साइड हा जमिनीकडून वातावरणास दिला जातो व त्या बदल्यात वातावरणातील ऑक्सिजन शोषून घेतला जातो (विधान b बरोबर). ही ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइडची देवाणघेवाण वाऱ्याचे वहन, तापमान व दाबातील फरकामुळे होते."
  • विधान (c) चुकीचे आहे कारण एरोबिक प्रक्रियेत ऑक्सिजन वापरला जातो, कार्बन डायऑक्साइड वापरला जात नाही तर तो तयार होतो.
  • त्यामुळे केवळ विधान (b) योग्य आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

एरोबिक (ऑक्सिजनजीवी) जिवाणू जमिनीच्या थरांमधील ऑक्सिजन वापरून सेंद्रिय घटकांचे ऑक्सिडेशन करतात आणि निर्माण झालेला \(CO_2\) वातावरणातील \(O_2\) शी बदलला जातो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option 2 [b].

Detailed Analysis based on the Passage:

  • Paragraph 1 specifies: "The oxygen that is required for aerobic decomposition, is present in different layers of the soil (refuting statement a's claim of direct atmospheric intake). The CO2 produced as a result of decomposition is given by the soils and in turn, atmospheric oxygen is absorbed. This interchange of oxygen and carbon dioxide takes place... (validating statement b)."
  • Statement (c) is false because aerobic bacteria utilize oxygen, while carbon dioxide is an effluent byproduct, not a consumed reactant.
  • Hence, only statement (b) is correct.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Aerobic soil decomposition relies on gaseous exchange through pore spaces where microbial CO2 is vented and replaced by atmospheric oxygen via diffusion.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) a आणि b (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) b (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय २ [b] आहे.
⚠️ पर्याय (3) b आणि c (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) वरीलपैकी कोणतेही नाही (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (CSAT) पेपर-२' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (CSAT-२)
quiz 80 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (CSAT) पेपर-२

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (CSAT) पेपर-२' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (CSAT) पेपर-२' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (CSAT) पेपर-२' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (CSAT) पेपर-२' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →