खालीलपैकी कोणत्या खात्याचे प्रमुख म्हणून डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांची व्हाईसरॉय च्या कार्यकारी मंडळावर इ.स. 1942 मध्ये नियुक्ती झाली होती ?
EN
Dr. B. R. Ambedkar was appointed to the Viceroy's Executive Council in 1942 as head of which of the following portfolios?
योग्य उत्तर: पर्याय (२) कामगार
सविस्तर विश्लेषण:
•
व्हाइसरॉयच्या कार्यकारी मंडळात नियुक्ती (जुलै 1942): दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात व्हाइसरॉय लॉर्ड लिनलिथगो यांनी आपल्या कार्यकारी मंडळाचा (Executive Council) विस्तार केला. यामध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची 'कामगार मंत्री' (Member in charge of Labour) म्हणून नियुक्ती झाली.
•
कार्यकाळ: डॉ. आंबेडकरांनी 1942 ते 1946 या काळात कामगार खात्याचे प्रमुख म्हणून अत्यंत ऐतिहासिक कामगिरी बजावली.
•
कामगार कल्याणाचे ऐतिहासिक निर्णय:
•
कामाचे तास 12 तासांवरून 8 तासांवर आणण्याचा क्रांतिकारी निर्णय घेतला.
•
कामगारांसाठी महागाई भत्ता (DA), रजेचे वेतन आणि भविष्य निर्वाह निधी (PF) यासंबंधी धोरणे आखली.
•
महिला कामगारांसाठी प्रसूती रजा आणि भत्ता (Maternity Benefits Act) लागू केला.
•
'एम्प्लॉयमेंट एक्सचेंज' (रोजगार विनिमय केंद्रे) ची देशव्यापी स्थापना केली.
•
याशिवाय त्यांनी राष्ट्रीय जल आणि ऊर्जा धोरण (दामोदर व्हॅली, हिराकुड प्रकल्प) आणि केंद्रीय तांत्रिक ऊर्जा मंडळाची (Central Technical Power Board) पायाभरणी केली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
डॉ. आंबेडकरांनी त्रिपक्षीय कामगार परिषद (Tripartite Labour Conference) भरवून कामगार, मालक आणि सरकार यांना एकाच टेबलावर आणण्याची ऐतिहासिक परंपरा सुरू केली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Labour
Detailed Analysis:
•
Appointment to Executive Council (July 1942): During the expansion of the Governor-General's Executive Council under Viceroy Lord Linlithgow, Dr. B. R. Ambedkar was appointed as the Member-in-Charge of the Labour Portfolio.
•
Tenure (1942–1946): Dr. Ambedkar served with distinction from July 1942 until June 1946, transforming India's industrial and labor landscape.
•
Pioneering Policy Reforms as Labour Member:
•
Reduced the statutory working day from 12 hours to 8 hours in Indian factories.
•
Institutionalized mandatory Dearness Allowance (DA), paid leave, health insurance, and provident funds.
•
Introduced the Mines Maternity Benefit Act and equal pay for women laborers.
•
Established the National Employment Exchange network and the Central Technical Power Board (architecting the Damodar Valley and Hirakud multipurpose river valley projects).
•
Thus, Dr. Ambedkar headed the Labour department.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Dr. Ambedkar institutionalized the Indian Labour Conference (Tripartite Labour System) in 1942, establishing statutory collective bargaining between trade unions, employers, and the government.