प्रथिनांवर प्रक्रिया करणे, त्यांचे रासायनिक रूपांतरण (Glycosylation) करणे आणि त्यांचे पेशीच्या आत किंवा बाहेर वहनासाठी संवेष्टन (Packaging) करत असल्यामुळे पेशीतील कोणत्या अंगकाला **'पेशीचा रासायनिक कारखाना' (Chemical Factory) किंवा 'पॅकेजिंग सेंटर'** म्हटले जाते?
EN
Due to its pivotal role in chemically modifying, sorting, and packaging proteins and lipids synthesized in the endoplasmic reticulum, which organelle is termed the cell's **'Chemical Factory' or 'Packaging and Dispatch Center'**?
योग्य उत्तर पर्याय (२) गॉल्गी काय / गॉल्गी संकुल (Golgi Apparatus) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
गॉल्गी संकुल (Golgi Complex):
•
याचा शोध इटालियन शास्त्रज्ञ कॅमिलो गॉल्गी (Camillo Golgi) यांनी १८९८ मध्ये मज्जापेशींचे निरीक्षण करताना लावला.
•
हे चपट्या, एकमेकांना समांतर रचलेल्या पिशव्यांसारख्या पुटिकांचे (Cisternae) बनलेले असते.
•
'रासायनिक कारखाना' व 'पॅकेजिंग केंद्र':
•
आंतरद्रव्यजालिकेने (ER) तयार केलेली प्रथिने व मेद गॉल्गी कायच्या 'Cis फेस' कडे येतात.
•
येथे त्यांच्यावर रासायनिक प्रक्रिया करून ग्लायकोप्रोटीन्स आणि ग्लायकोलिपिड्स तयार केले जातात (म्हणून रासायनिक कारखाना).
•
त्यानंतर या घटकांना पुटिकांमध्ये (Vesicles) संवेष्टित (Package) करून पेशीतील योग्य स्थानी किंवा पेशीबाहेर स्रवले जाते.
•
म्हणूनच गॉल्गी संकुलाला पेशीचा 'रासायनिक कारखाना', 'पॅकेजिंग युनिट' किंवा पेशीचा 'पोस्ट ऑफिस' / 'ट्रॅफिक पोलिस' म्हटले जाते.
•
गॉल्गी संकुल हे लयकारिकांच्या (Lysosomes) निर्मितीमध्येही थेट सहभागी असते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण (Distractor Analysis):
•
पर्याय १ (Mitochondria): 'पेशीचे ऊर्जा केंद्र' (Powerhouse of the Cell - ATP निर्मिती).
•
पर्याय ३ (Rough ER): प्रथिनांचे संश्लेषण करणारे केंद्र (रायबोझोम उपस्थितीमुळे खडबडीत).
•
पर्याय ४ (Lysosomes): 'आत्मघाती पिशव्या' (Suicide Bags - पाचक विकरे).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पेशी अंगके आणि त्यांची लोकप्रिय टोपणनावे (MPSC हमखास प्रश्न):
•
गॉल्गी संकुल: रासायनिक कारखाना / पॅकेजिंग केंद्र / पोस्ट ऑफिस / ट्रॅफिक पोलिस.
•
तंतुकणिका: पेशीचे ऊर्जा केंद्र (Powerhouse of cell).
•
लयकारिका: आत्मघाती पिशव्या (Suicide bags) / स्वच्छता कामगार.
•
रायबोझोम: प्रथिनांचा कारखाना (Protein factory of cell).
•
केंद्रक: पेशीचा मेंदू / नियंत्रण कक्ष (Brain/Director of cell).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) Golgi Apparatus.
Explanation:
•
Golgi Apparatus (Golgi Complex):
•
Discovered in 1898 by Italian cytologist Camillo Golgi.
•
Architecturally composed of stacks of membrane-bound flattened parallel cisternae exhibiting definite polarity: a receiving cis-face and a discharging trans-face.
•
Functional Epithet as 'Chemical Factory' and 'Post Office':
•
Polypeptides and lipids synthesized in the ER are shuttled to the Golgi cisternae for enzymatic post-translational modification, notably glycosylation (forming glycoproteins and glycolipids).
•
The organelle tags, sorts, packages, and routes these synthesized materials into secretory vesicles destined for targeted intracellular organelles or exocytic secretion beyond the plasma membrane.
•
Also generates primary lysosomes.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Mitochondria): The "Powerhouse of the Cell" (ATP generation via cellular respiration).
•
Option 3 (Rough ER): Structural site of protein translation via studded ribosomes.
•
Option 4 (Lysosomes): The "Suicide Bags" (hydrolytic digestive enzymes).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Definitive Cell Organelle Monikers:
•
Golgi Apparatus: Chemical Factory / Cell Post Office / Cellular Traffic Controller
•
Mitochondria: Powerhouse of the Cell
•
Lysosome: Suicidal Bag / Scavenger of the Cell
•
Ribosome: Protein Synthesis Factory
•
Chloroplast: Kitchen of the Cell.