ब्रिटिश काळात शेतीच्या व्यापारीकरणामुळे पुढीलपैकी कोणत्या पिकाच्या उत्पादनात वाढ झाली ? अ) चहा, गहू ब) ऊस, कापूस क) ताग, नीळ ड) तंबाखू, अफू वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ?
EN
Due to the commercialization of agriculture during the British period, the production of which of the following crops increased?
a) Tea, Wheat b) Sugarcane, Cotton
c) Jute, Indigo d) Tobacco, Opium
Which of the above statement(s) is/are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय (३) फक्त ब, क आणि ड
ब्रिटिश काळात शेतीचे व्यापारीकरण (Commercialization of Agriculture):
•
ब्रिटिशांनी भारतीय शेतीचे रूपांतर स्वतःच्या कारखान्यांना लागणारा कच्चा माल पुरवणाऱ्या आणि नफा देणाऱ्या व्यापारी पिकांच्या उत्पादनात केले.
•
व्यापारीकरण प्रामुख्याने खालील पिकांचे झाले:
•
ऊस व कापूस: मँचेस्टरच्या कापड गिरण्यांसाठी कापसाची आणि साखर उद्योगासाठी उसाची मोठ्या प्रमाणावर लागवड करण्यात आली (विशेषतः दख्खन व खानदेशात).
•
ताग व नीळ: बंगालमध्ये ब्रिटिशांच्या जहाजांसाठी व कारखान्यांसाठी ताग (Jute) आणि कापड रंगवण्यासाठी नीळ (Indigo) सक्तीने पिकवली गेली.
•
तंबाखू व अफू: चीनशी होणाऱ्या फायदेशीर व्यापारासाठी कंपनीने बंगाल व बिहारमध्ये अफू आणि तंबाखूचे उत्पादन वाढवले.
•
चहा व गहू (विधान अ): चहा हे व्यापारी पीक असले तरी गहू हे अन्नधान्य पीक मानले जात होते. शिवाय आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार (Official Answer Key), नगदी पिकांच्या वाढीमध्ये ऊस, कापूस, ताग, नीळ, तंबाखू, अफू (ब, क आणि ड) यांचा समावेश बरोबर मानला गेला आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
शेतीच्या व्यापारीकरणाचे दुष्परिणाम:
१.
अन्नधान्याची (ज्वारी, बाजरी, तांदूळ) लागवड घटली व अन्नधान्याची तीव्र टंचाई निर्माण झाली.
२.
परिणामी वारंवार भीषण दुष्काळ (उदा. १८७६-७८ आणि १८९६-९७ चा दुष्काळ) पडले.
३.
शेतकरी स्थानिक व आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील भाववाढ-घटीवर अवलंबून बनल्याने सावकारांच्या कर्जबाजारीपणात अडकले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only b, c and d
Commercialization of Agriculture under British Rule:
•
British commercial policy forced Indian agriculture to cater to the raw material requirements of British industries and global imperial trade rather than catering to domestic nutritional needs.
•
Key commercial cash crops encouraged by the colonial state included:
•
Sugarcane and Cotton (b): Raw cotton for Lancashire textile mills (especially boosted during the American Civil War in the Bombay Deccan) and sugarcane.
•
Jute and Indigo (c): Raw jute for Dundee mills and forced indigo cultivation via the exploitative *Tinkathia* and *Ryoti* systems in Bengal and Bihar.
•
Tobacco and Opium (d): State-monopolized opium for export to China to balance the tea trade deficit, alongside commercial tobacco.
•
In MPSC's official key for this question, statements b, c, and d represent the primary commercialized cash crops whose production was aggressively scaled.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Consequences of Commercialization:
•
Displaced traditional food crops, resulting in frequent and devastating famines.
•
Tied Indian peasants directly to global market price fluctuations, sparking rural uprisings like the Deccan Riots of 1875.