भारताच्या दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान (१९५६-१९६१) अवजड उद्योग व रासायनिक खतांच्या उत्पादनाला गती देण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी खत कारखाने (Fertilizer Plants) स्थापित करण्यात आले? १. दुर्गापूर २. भिलाई ३. रुरकेला (ओडिशा) ४. नांगल (पंजाब) योग्य पर्याय निवडा:
EN
During India's Second Five-Year Plan (1956–1961), dedicated chemical fertilizer production facilities were commissioned at which of the following locations?
1. Durgapur
2. Bhilai
3. Rourkela (Odisha)
4. Nangal (Punjab)
Select the correct option:
योग्य उत्तर फक्त ३ आणि ४ (पर्याय ४) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
दुसऱ्या योजनेतील खत कारखाने:
•
नांगल (पंजाब): दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेत १९६१ मध्ये नांगल येथे 'फर्टिलायझर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया' (FCI) अंतर्गत मोठा रासायनिक खत कारखाना सुरू करण्यात आला.
•
रुरकेला (ओडिशा): रुरकेला स्टील प्लांटसोबतच तेथील उप-उत्पादनांवर आधारित खत कारखाना (Rourkela Fertilizer Plant) दुसऱ्या योजनेत उभारला गेला.
2.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
दुर्गापूर (पश्चिम बंगाल) व भिलाई (छत्तीसगड): हे दुसऱ्या योजनेत स्थापन झालेले मोठे पोलाद (Steel) कारखाने होते, खत कारखाने नव्हे.
•
(भारतातील पहिला खत कारखाना पहिल्या पंचवार्षिक योजनेत सिंद्री (झारखंड - १९५१) येथे सुरू झाला होता).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
पहिला खत कारखाना: सिंद्री (१९५१ - पहिली योजना).
•
दुसऱ्या योजनेतील खत कारखाने: नांगल (पंजाब), रुरकेला (ओडिशा) आणि ट्रॉम्बे (मुंबई).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Only 3 and 4 (Option 4).
Detailed Analysis:
1.
Fertilizer Plants under the Second Plan (1956–61):
•
Nangal (Punjab): Commissioned in 1961 under the Fertilizer Corporation of India (FCI) to produce calcium ammonium nitrate utilizing heavy water from the Bhakra project.
•
Rourkela (Odisha): A dedicated nitrogenous fertilizer plant was set up in the late 1950s using by-product coke oven gas from the steel plant.
2.
Distractor Analysis:
•
Durgapur and Bhilai were premier heavy steel manufacturing plants established under the Second Plan.
•
India's first modern public fertilizer plant was commissioned at Sindri (Jharkhand, 1951) under the First Plan.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
First Fertilizer Plant: Sindri (1951).
•
Second Plan Fertilizer Facilities: Nangal, Rourkela, and Trombay.