१९५० ते १९८० या तीन दशकांच्या कालखंडात भारतीय अर्थव्यवस्थेचा सरासरी वार्षिक राष्ट्रीय उत्पन्न वाढीचा दर (GDP Growth Rate) सुमारे किती टक्के राहिला होता, ज्याला प्रख्यात अर्थतज्ज्ञ प्रा. राज कृष्णा यांनी 'हिंदू वृद्धि दर' (Hindu Rate of Growth) असे संबोधले होते?
EN
During the three-decade era of 1950 to 1980, India's average annual GDP growth rate stagnated at approximately what percentage, famously coined by economist Prof. Raj Krishna as the 'Hindu Rate of Growth'?
योग्य उत्तर पर्याय (३) ३.५०% आहे.
ऐतिहासिक व आर्थिक विश्लेषण:
•
संकल्पना: 'हिंदू वृद्धि दर' (Hindu Rate of Growth).
•
जनक: प्रख्यात भारतीय अर्थतज्ज्ञ प्रा. राज कृष्णा (Prof. Raj Krishna) यांनी १९७८ मध्ये ही संकल्पना मांडली होती.
•
पार्श्वभूमी: स्वातंत्र्यानंतर १९५०-५१ ते १९७९-८० या तीन दशकांत (पहिली ते पाचवी योजना) प्रचंड सार्वजनिक गुंतवणूक करूनही भारतीय अर्थव्यवस्थेचा सरासरी वार्षिक वास्तविक विकास दर अवघा ३.५% (3.5%) च्या आसपास राहिला, तर दरडोई उत्पन्नातील वाढ अवघी १.३% राहिली.
•
प्रा. राज कृष्णा यांनी भारताच्या या संथ व निराशाजनक आर्थिक वाढीचे वर्णन करताना व्यंगात्मकपणे याला 'हिंदू विकास दर' असे म्हटले होते, कारण देशात समाजवादी नियंत्रणे, लायसन्स-परमिट राज आणि आयात-पर्यायी धोरणांमुळे आर्थिक गती मंदावली होती.
•
१९८० च्या दशकानंतर आणि विशेषतः १९९१ च्या आर्थिक सुधारणांनंतर (LPG) भारताने हा ३.५% चा अडथळा पार करून ६% ते ८% चा उच्च वाढीचा दर गाठला.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (३) अचूक: ३.५०% हा ऐतिहासिक हिंदू विकास दर आहे.
•
पर्याय (१), (२) आणि (४) चुकीचे आकडे आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
वारंवार विचारला जाणारा प्रश्न: 'हिंदू वृद्धि दर' ही संज्ञा धर्म दर्शवणारी नसून ती १९५० ते १९८० दरम्यानच्या भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या ३.५% च्या संथ सरासरी वार्षिक विकास दराशी संबंधित आहे (संकल्पक: प्रा. राज कृष्णा).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) 3.50%.
Historical & Economic Analysis:
•
The Concept: 'Hindu Rate of Growth'.
•
Originator: Coined by renowned Indian economist Prof. Raj Krishna in 1978 during a lecture at the Delhi School of Economics.
•
Background: Refers to the phenomenon of sluggish economic growth in post-independence India from 1950 to 1980 (First to Fifth Five-Year Plans), where real GDP expanded at a stagnant annual average of around 3.5%, while per capita GDP crawled at barely 1.3% due to high demographic growth (over 2.2%).
•
The phrase was a satirical critique of the bureaucratic command economy, strict import-substitution licensing (License-Permit Raj), and public sector inefficiencies that trapped the country in a low-growth equilibrium.
•
India decisively broke out of this 3.5% trap during the 1980s and especially post-1991 structural economic reforms, scaling to growth trajectories above 6% to 8%.
Distractor Analysis:
•
Option (3) is correct: 3.50% is the universally cited historical benchmark.
•
Options (1), (2), and (4) represent inaccurate figures.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
A staple MPSC exam fact: 'Hindu Rate of Growth' has no religious connotations; it strictly denotes the 3.5% annual GDP growth plateau witnessed in India between 1950 and 1980 (coined by Prof. Raj Krishna).