अचूक उत्तर: पर्याय (३) बंगालच्या उपसागरात निर्माण होणारी चक्रीवादळे व कमी दाबाचे पट्टे
भौगोलिक व संकल्पनात्मक स्पष्टीकरण:
•
पूर्व विदर्भातील हिवाळी पाऊस:
•
मान्सूनच्या परतीच्या काळात आणि हिवाळ्याच्या सुरुवातीला (ऑक्टोबर ते डिसेंबर) बंगालच्या उपसागरामध्ये उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे (Tropical Cyclones) आणि तीव्र कमी दाबाचे पट्टे (Depressions) निर्माण होतात.
•
ही चक्रीवादळे ओडिशा आणि आंध्र प्रदेश किनारपट्टीवरून पश्चिमेकडे सरकताना त्यांच्या बाष्पयुक्त प्रभावामुळे पूर्व विदर्भातील (भंडारा, गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर आणि नागपूर) जिल्ह्यांमध्ये अवकाळी/हिवाळी पर्जन्यवृष्टी होते.
•
अरबी समुद्रावरील नैऋत्य मान्सून ऑक्टोबरच्या सुरुवातीलाच महाराष्ट्रातून पूर्णपणे माघार घेतो.
📌 MPSC परीक्षा टीप: पूर्व विदर्भातील पर्जन्य वैशिष्ट्ये:
•
जून ते सप्टेंबर: नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांच्या दोन्ही शाखांकडून पाऊस.
•
ऑक्टोबर ते डिसेंबर: बंगालच्या उपसागरातील चक्रीवादळांमुळे अवकाळी पाऊस.
•
सर्वाधिक सरासरी पाऊस: गडचिरोली व गोंदिया.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Cyclonic depressions and tropical cyclones originating in the Bay of Bengal
Geographical & Conceptual Explanation:
•
Winter Precipitation in Eastern Vidarbha:
•
During the retreating monsoon and early winter months (October to December), tropical cyclones and low-pressure depressions form frequently in the Bay of Bengal.
•
Tracking inland across the Odisha and Andhra coastlines, these cyclonic systems push moisture-laden easterly air masses into Eastern Vidarbha (Gondia, Bhandara, Gadchiroli, Chandrapur, Nagpur), causing winter rains.
•
The Southwest monsoon over the Arabian Sea completely withdraws from Maharashtra by early October.
📌 MPSC Exam Tip: Eastern Vidarbha Rainfall Dynamics:
•
Core monsoon (Jun-Sep): Fed by Arabian Sea and Bay of Bengal branches.
•
Post-monsoon/Winter: Fed by Bay of Bengal cyclonic depressions.