🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल MPSC Exam PYQ 2013 MEDIUM

महाराष्ट्रात हिवाळ्याच्या हंगामात (ऑक्टोबर ते डिसेंबर) पूर्व विदर्भातील जिल्ह्यांमध्ये खालीलपैकी कोणत्या हवामान घटकामुळे पाऊस पडतो?

EN During the winter season (October to December) in Maharashtra, rainfall in Eastern Vidarbha districts is caused by which of the following atmospheric phenomena?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
अरबी समुद्रावरून येणारे नियमित नैऋत्य मोसमी वारे
Regular Southwest monsoon winds arriving from the Arabian Sea
B
बंगालच्या उपसागरावरून येणारे नैऋत्य मोसमी वारे
Southwest monsoon winds from the Bay of Bengal
C
बंगालच्या उपसागरात निर्माण होणारी चक्रीवादळे व कमी दाबाचे पट्टे
Cyclonic depressions and tropical cyclones originating in the Bay of Bengal
D
अरबी समुद्रावरून उत्तरेकडे सरकणारी चक्रीवादळे
Cyclones moving northwards over the Arabian Sea
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (३) बंगालच्या उपसागरात निर्माण होणारी चक्रीवादळे व कमी दाबाचे पट्टे

भौगोलिक व संकल्पनात्मक स्पष्टीकरण:

• पूर्व विदर्भातील हिवाळी पाऊस:
• मान्सूनच्या परतीच्या काळात आणि हिवाळ्याच्या सुरुवातीला (ऑक्टोबर ते डिसेंबर) बंगालच्या उपसागरामध्ये उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे (Tropical Cyclones) आणि तीव्र कमी दाबाचे पट्टे (Depressions) निर्माण होतात.
• ही चक्रीवादळे ओडिशा आणि आंध्र प्रदेश किनारपट्टीवरून पश्चिमेकडे सरकताना त्यांच्या बाष्पयुक्त प्रभावामुळे पूर्व विदर्भातील (भंडारा, गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर आणि नागपूर) जिल्ह्यांमध्ये अवकाळी/हिवाळी पर्जन्यवृष्टी होते.
• अरबी समुद्रावरील नैऋत्य मान्सून ऑक्टोबरच्या सुरुवातीलाच महाराष्ट्रातून पूर्णपणे माघार घेतो.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: पूर्व विदर्भातील पर्जन्य वैशिष्ट्ये:

• जून ते सप्टेंबर: नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांच्या दोन्ही शाखांकडून पाऊस.
• ऑक्टोबर ते डिसेंबर: बंगालच्या उपसागरातील चक्रीवादळांमुळे अवकाळी पाऊस.
• सर्वाधिक सरासरी पाऊस: गडचिरोली व गोंदिया.
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) Cyclonic depressions and tropical cyclones originating in the Bay of Bengal

Geographical & Conceptual Explanation:

• Winter Precipitation in Eastern Vidarbha:
• During the retreating monsoon and early winter months (October to December), tropical cyclones and low-pressure depressions form frequently in the Bay of Bengal.
• Tracking inland across the Odisha and Andhra coastlines, these cyclonic systems push moisture-laden easterly air masses into Eastern Vidarbha (Gondia, Bhandara, Gadchiroli, Chandrapur, Nagpur), causing winter rains.
• The Southwest monsoon over the Arabian Sea completely withdraws from Maharashtra by early October.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Eastern Vidarbha Rainfall Dynamics:

• Core monsoon (Jun-Sep): Fed by Arabian Sea and Bay of Bengal branches.
• Post-monsoon/Winter: Fed by Bay of Bengal cyclonic depressions.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) अरबी समुद्रावरून येणारे नियमित नैऋत्य मोसमी वारे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) बंगालच्या उपसागरावरून येणारे नैऋत्य मोसमी वारे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) बंगालच्या उपसागरात निर्माण होणारी चक्रीवादळे व कमी दाबाचे पट्टे (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (३) बंगालच्या उपसागरात निर्माण होणारी चक्रीवादळे व कमी दाबाचे पट्टे**[/gold]
✗ पर्याय (4) अरबी समुद्रावरून उत्तरेकडे सरकणारी चक्रीवादळे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्राचे हवामान, तापमान, पर्जन्य व मान्सून वारे' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
जिल्हा परिषद: महाराष्ट्र भूगोल व पर्यावरण सराव चाचणी #१ (नद्या, धरणे व प्राकृतिक रचना)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विशेष चाचणी ०२
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
महाराष्ट्राचा प्राकृतिक व राजकीय भूगोल विभाग चाचणी
quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्राचे हवामान, तापमान, पर्जन्य व मान्सून वारे

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्राचे हवामान, तापमान, पर्जन्य व मान्सून वारे' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विषयांतर्गत 'महाराष्ट्राचे हवामान, तापमान, पर्जन्य व मान्सून वारे' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विषयातील 'महाराष्ट्राचे हवामान, तापमान, पर्जन्य व मान्सून वारे' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'महाराष्ट्राचे हवामान, तापमान, पर्जन्य व मान्सून वारे' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →