नैसर्गिक आपत्ती निवारणाची जबाबदारी पूर्वी केंद्र शासनातील कोणत्या खात्याकडे होती?
EN
Earlier, the responsibility for natural disaster mitigation/relief in the Central Government rested with which Department/Ministry?
नैसर्गिक आपत्ती निवारण जबाबदारीचे हस्तांतरण:
1.
ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: भारतात सुरुवातीला दुष्काळ, पूर यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींना शेती उत्पादनाशी जोडले जात असल्याने नैसर्गिक आपत्ती निवारण आणि व्यवस्थापनाची प्राथमिक जबाबदारी केंद्र सरकारच्या कृषी मंत्रालयाकडे (Department of Agriculture and Cooperation) सोपवण्यात आली होती.
2.
बदल: 1999 च्या ओडिशा वादळ आणि 2001 च्या गुजरात भूकंपानंतर, आपत्ती व्यवस्थापनाचा सर्वंकष दृष्टिकोन स्वीकारण्यात आला आणि 2002 मध्ये ही जबाबदारी कृषी मंत्रालयाकडून केंद्रीय गृह मंत्रालयाकडे (Ministry of Home Affairs) हस्तांतरित करण्यात आली.
म्हणून पूर्वी ही जबाबदारी कृषी खात्याकडे (पर्याय 1) होती.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सध्या देशातील नैसर्गिक व मानवनिर्मित आपत्ती व्यवस्थापनाचे नोडल मंत्रालय केंद्रीय गृह मंत्रालय (MHA) आहे, तर दुष्काळ व्यवस्थापनाचे काम अजूनही कृषी मंत्रालय पाहते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Evolution of Disaster Management Governance:
1.
Historical Context: Historically, disaster relief in India was treated primarily as drought and famine management linked to agricultural distress. Consequently, natural disaster relief was handled by the Ministry of Agriculture (Department of Agriculture and Cooperation).
2.
Institutional Shift: Following the recommendations of the High Powered Committee (J.C. Pant Committee) and the 2001 Bhuj earthquake, disaster response was overhauled, and the nodal portfolio was formally shifted in 2002 to the Ministry of Home Affairs (MHA).
Therefore, earlier responsibility rested with the Department of Agriculture (Option 1).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
While the Ministry of Home Affairs is the nodal authority for overall disaster management, the Ministry of Agriculture remains the nodal agency for managing droughts.