🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
पर्यावरण व जैवविविधता Maharashtra Arogya Vibhag Bharti 2024 MEDIUM

युनेस्कोच्या 'मॅन अँड बायोस्फीअर' (MAB) कार्यक्रमाच्या धर्तीवर १९८६ मध्ये स्थापन करण्यात आलेले भारताचे सर्वात पहिले 'राखीव जीवावरण क्षेत्र' (First Biosphere Reserve) कोणते आहे?

EN Established in 1986 under the framework of UNESCO's Man and the Biosphere (MAB) program, which was the very first Biosphere Reserve designated in India?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
सुंदरबन राखीव जीवावरण
Sundarbans Biosphere Reserve
B
निलगिरी राखीव जीवावरण
Nilgiri Biosphere Reserve
C
नंदादेवी राखीव जीवावरण
Nanda Devi Biosphere Reserve
D
पंचमढी राखीव जीवावरण
Pachmarhi Biosphere Reserve
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (2) निलगिरी राखीव जीवावरण

बायोस्फीअर रिझर्व्ह व पर्यावरण संवर्धन:

• निलगिरी राखीव जीवावरण क्षेत्र (Nilgiri Biosphere Reserve):
• १९८६ मध्ये स्थापन झालेले हे भारतातील पहिले बायोस्फीअर रिझर्व्ह आहे.
• हे क्षेत्र दक्षिण भारतातील पश्चिम घाटात तामिळनाडू (५४%), केरळ (३२%) आणि कर्नाटक (१४%) या तीन राज्यांच्या सीमेवर सुमारे ५,५२० चौ. किमी क्षेत्रात विस्तारलेले आहे.
• या रिझर्व्हमध्ये बांदीपूर, नागरहोल, मुदुमलाई, मुकुर्ती, वायनाड आणि सायलेंट व्हॅली या संरक्षित क्षेत्रांचा समावेश होतो.
• प्रमुख प्रजाती: निलगिरी तहर (तमिळनाडूचा राज्य प्राणी) आणि सिंहपुच्छ वानर (Lion-tailed Macaque).

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (1) सुंदरबन: १९८९ मध्ये बायोस्फीअर रिझर्व्ह म्हणून घोषित.
• पर्याय (3) नंदादेवी: १९८८ मध्ये स्थापन (दुसरे बायोस्फीअर रिझर्व्ह).
• पर्याय (4) पंचमढी: १९९९ मध्ये मध्य प्रदेशात स्थापन.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: भारतात एकूण १८ अधिकृत बायोस्फीअर रिझर्व्ह आहेत, ज्यांपैकी १२ रिझर्व्हना युनेस्कोच्या जागतिक बायोस्फीअर रिझर्व्ह नेटवर्क (WNBR) मध्ये मान्यता मिळाली आहे. २००० मध्ये समाविष्ट होणारे निलगिरी हे जागतिक यादीतीलही भारताचे पहिले स्थळ होते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) Nilgiri Biosphere Reserve

Biosphere Reserves & Western Ghats Ecology:

• Nilgiri Biosphere Reserve:
• Constituted in 1986, Nilgiri stands as India's first designated Biosphere Reserve.
• Located in the Western Ghats, it spans 5,520 sq. km across the tri-junction of Tamil Nadu (54%), Kerala (32%), and Karnataka (14%).
• The core contiguous protected network includes Bandipur, Nagarhole, Mudumalai, Mukurthi, Wayanad, and Silent Valley National Parks.
• Flagship endemic fauna include the Nilgiri Tahr and the Lion-tailed Macaque.

Analysis of Other Options:

• Option (1) Sundarbans: Designated in 1989.
• Option (3) Nanda Devi: Designated in 1988 (India's second reserve).
• Option (4) Pachmarhi: Established in 1999 in Madhya Pradesh.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Out of India's 18 government-notified Biosphere Reserves, 12 are part of UNESCO's World Network of Biosphere Reserves (WNBR), with Nilgiri being the first to be inscribed in 2000.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) सुंदरबन राखीव जीवावरण (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) निलगिरी राखीव जीवावरण (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (2) निलगिरी राखीव जीवावरण**[/gold]
⚠️ पर्याय (3) नंदादेवी राखीव जीवावरण (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) पंचमढी राखीव जीवावरण (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: जैवविविधता, धोक्यात आलेल्या प्रजाती, राष्ट्रीय उद्याने व आंतरराष्ट्रीय करार

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'जैवविविधता, धोक्यात आलेल्या प्रजाती, राष्ट्रीय उद्याने व आंतरराष्ट्रीय करार' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: पर्यावरण व जैवविविधता विषयांतर्गत 'जैवविविधता, धोक्यात आलेल्या प्रजाती, राष्ट्रीय उद्याने व आंतरराष्ट्रीय करार' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: पर्यावरण व जैवविविधता विषयातील 'जैवविविधता, धोक्यात आलेल्या प्रजाती, राष्ट्रीय उद्याने व आंतरराष्ट्रीय करार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'जैवविविधता, धोक्यात आलेल्या प्रजाती, राष्ट्रीय उद्याने व आंतरराष्ट्रीय करार' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →