खाली दिलेल्या दोन विधानांचे परीक्षण करा: विधान (A): महाराष्ट्रात दख्खन पठारावरील नदी खोऱ्यांतील गाळाच्या सुपीक मृदेत 'भात' (तांदूळ) हे प्रमुख पीक म्हणून मोठ्या प्रमाणावर पिकवले जाते. कारण (R): भात पिकाच्या यशस्वी वाढीसाठी पाणी दीर्घकाळ साचून राहू शकेल अशी भारी चिकणमयी मृदा आणि मुबलक पाणी आवश्यक असते. योग्य पर्याय निवडा:
EN
Evaluate the two statements given below:
Assertion (A): On Maharashtra's Deccan Plateau river valleys, 'Paddy' (rice) is cultivated extensively as the predominant primary crop in fertile alluvial soil.
Reason (R): For thriving growth, the paddy crop necessitates heavy clayey soil capable of retaining standing water along with copious moisture.
Choose the correct option:
योग्य उत्तर पर्याय (4) म्हणजेच '(A) चूक आहे, परंतु (R) बरोबर आहे' हे आहे.
विश्लेषण:
•
विधान (A) चूक आहे: महाराष्ट्रात भात (तांदूळ) हे पठारावरील गाळाच्या किंवा काळ्या मृदेत प्रमुख पीक नाही; उलट पठारावरील नद्यांच्या खोऱ्यात ऊस, कापूस, ज्वारी, बाजरी आणि गहू ही प्रमुख पिके आहेत. महाराष्ट्रात भात प्रामुख्याने कोकणातील (जांभी व तांबडी मृदा) आणि पूर्व विदर्भातील (भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर - तांबडी-पिवळसर मृदा व भरपूर पाऊस) भागात पिकवला जातो.
•
कारण (R) बरोबर आहे: भाताच्या मुळांपाशी पाणी साचून राहणे आवश्यक असते, त्यामुळे पाणी सहज वाहून न जाता टिकवून ठेवणारी चिकणमयी मृदा (Clayey soil) आणि मुबलक पाणी (१०० ते २०० सेंमी) भात शेतीसाठी अत्यावश्यक ठरते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
विधान (A) असत्य असल्याने पर्याय (1), (2) व (3) चुकीचे ठरतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्रात भाताचे सर्वाधिक क्षेत्र आणि उत्पादन कोकण (रायगड, ठाणे, पालघर, रत्नागिरी) आणि पूर्व विदर्भ (गोंदिया, भंडारा) या दोन टोकांच्या प्रदेशात केंद्रित झाले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4), i.e., '(A) is false, but (R) is true'.
Analysis:
•
Assertion (A) is false: In Maharashtra, paddy is NOT the predominant staple crop of plateau alluvial river basins. The plateau river valleys specialize in cash crops like sugarcane, cotton, wheat, and jowar. Paddy production is heavily concentrated in Konkan (laterite/red soils) and Eastern Vidarbha (red-yellow soils with heavy monsoon).
•
Reason (R) is true: Agronomically, wetland paddy requires standing water during early vegetative stages, necessitating impermeable clayey soils with very low percolation and high water retention.
Distractor Analysis:
•
Since Assertion (A) is factually incorrect, Options (1), (2), and (3) are eliminated.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Maharashtra's rice bowl is split between two geographic poles: the coastal Konkan belt and the eastern Vidarbha Wainganga tank tract.