उत्तर महाराष्ट्रातील खान्देश आणि विदर्भाच्या सीमेवरील 'तापी-पूर्णा खोरे' (Tapi-Purna Basin) हे प्रामुख्याने कापूस, केळी आणि ऊस शेतीसाठी अनुकूल असणाऱ्या **कोणत्या प्रकारच्या सुपीक जमिनीसाठी** ओळखले जाते?
EN
Extending across Khandesh and northern Vidarbha, the 'Tapi-Purna Basin' is prominently recognized for which **type of fertile soil** highly conducive to cotton, banana, and sugarcane cultivation?
योग्य उत्तर पर्याय 2 (खोल व अति-सुपीक काळी मृदा / रेगुर) आहे.
सविस्तर मृदा विश्लेषण:
•
तापी-पूर्णा खोऱ्यातील मृदा:
•
तापी आणि तिच्या उपनद्यांनी आणलेल्या गाळामुळे आणि बेसाल्ट खडकाच्या विदारणामुळे या खोऱ्यात खोल व अतिशय सुपीक काळी कापसाची मृदा (Deep Black Regur Soil) आढळते.
•
ही मृदा ओलावा टिकवून ठेवण्याच्या उच्च क्षमतेसाठी प्रसिद्ध आहे.
•
म्हणूनच जळगाव जिल्ह्यात कापूस आणि केळीचे भरघोस उत्पादन होते (जळगावला 'केळीची पंढरी' म्हणतात), तर धुळे व अमरावतीमध्ये कापसाची मोठी बाजारपेठ विकसित झाली आहे.
इतर मृदा प्रकारांचे वितरण (Distractor Analysis):
•
जांभी मृदा (Laterite): दक्षिण कोकण (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग) आणि सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यावर (महाबळेश्वर, माथेरान).
•
वालुकामय मृदा: समुद्रकिनाऱ्यावरील पुळणी (Beaches).
•
तांबडी-पिवळसर मृदा: पूर्व विदर्भ (गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर - प्राचीन आर्कियन खडकांपासून निर्मित).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
काळ्या रेगुर मृदेत ओलावा धरून ठेवण्याची क्षमता 'टायटॅनिफेरस मॅग्नेटाईट' (Titaniferous Magnetite) आणि चिकणमातीच्या (Clay) उच्च प्रमाणामुळे असते. तापी खोऱ्यात काळ्या मृदेची जाडी ६ मीटरपेक्षाही अधिक आढळते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Fertile Deep Black Regur Soil).
Detailed Pedological Analysis:
•
Tapi-Purna Basin Soil:
•
Dominated by deep, highly fertile black cotton soil (Regur) formed by alluvial accumulation and deep in-situ chemical weathering of basalt.
•
Possesses exceptionally high clay content, moisture retention, and high cation exchange capacity.
•
This soil provides the agricultural backbone for intensive cotton cultivation in Khandesh/Vidarbha and banana plantations in Jalgaon ('Banana Capital of India').
Distractor Analysis (Geographic Distribution):
•
Laterite Soil: South Konkan (Sindhudurg, Ratnagiri) and Sahyadri crests (Mahabaleshwar, Gaganbawda).
•
Sandy Soil: Littoral coastal beach strips.
•
Red & Yellow Soil: Eastern Vidarbha (Gondia, Gadchiroli - derived from Archaean granite/gneiss).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Black regur soil's dark hue is caused by Titaniferous Magnetite. In the Tapi trough, the depth of this rich black alluvium exceeds 6 meters.