मेद आणि तेलाच्या नैसर्गिकरित्या उद्भवणार्‍या गटाशी संबंधित असलेल्या संयुगांना _______ म्हणतात.
EN
Fats and oils belong to the naturally occurring group of compounds called
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर पर्याय २ (लिपिड / Lipids) आहे.
जैव-रेणू (Biomolecules) आणि मेद (Fats & Oils) चे वर्गीकरण:
1.
लिपिड्स (Lipids / मेदाम्ले):
•
चरबी (Fats) आणि तेल (Oils) हे नैसर्गिक सेंद्रिय संयुगांच्या 'लिपिड्स' (Lipids) या वर्गामध्ये मोडतात.
•
रासायनिकदृष्ट्या, चरबी आणि तेले हे ग्लिसरॉल (Glycerol) आणि तीन मेदाम्ले (Fatty acids) यांच्यातील एस्टरीभवन अभिक्रियेतून बनलेले ट्रायग्लिसराईड्स (Triglycerides / Triacylglycerols) असतात.
•
वैशिष्ट्ये: लिपिड्स हे पाण्यात अद्रव्य (Insoluble in water) असतात, परंतु सेंद्रिय विद्रावकांमध्ये (उदा. ईथर, क्लोरोफॉर्म, बेंझिन) सहज विरघळतात.
•
खोलीच्या तापमानाला (२०°C) जे संपृक्त लिपिड्स घन अवस्थेत असतात त्यांना 'चरबी' (Fats) म्हणतात (उदा. तूप, लोणी), तर जे असंपृक्त लिपिड्स द्रव अवस्थेत असतात त्यांना 'तेल' (Oils) म्हणतात (उदा. शेंगदाणा तेल, मोहरीचे तेल).
2.
इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
•
कर्बोदके (Carbohydrates): कार्बन, हायड्रोजन व ऑक्सिजनची संयुगे (उदा. ग्लुकोज, स्टार्च, सेल्युलोज) - शरीराची प्राथमिक ऊर्जा पुरवठादार.
•
प्रथिने (Proteins): अमिनो आम्लांचे पॉलिमर - शरीराची वाढ व पेशींची दुरुस्ती.
•
टर्पेनेस (Terpenes): वनस्पतींमध्ये आढळणारी बाष्पीभवनशील हायड्रोकार्बन्स (सुगंधी द्रव्ये).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
शरीराला सर्वाधिक ऊर्जा लिपिड्सपासून मिळते:
•
१ ग्रॅम लिपिड (चरबी/तेल) $\rightarrow$ ९.३ किलोकॅलरी (kcal) ऊर्जा.
•
१ ग्रॅम कर्बोदक $\rightarrow$ ४.१ किलोकॅलरी ऊर्जा.
•
१ ग्रॅम प्रथिन $\rightarrow$ ४.० किलोकॅलरी ऊर्जा.
•
असंपृक्त तेलांचे वनस्पती तुपात (वनस्पती घी) रूपांतर करण्यासाठी 'हायड्रोजनीकरण' (Hydrogenation) प्रक्रियेत निकेल (Nickel - Ni) हा उत्प्रेरक वापरला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Lipids).
Biochemical classification of Fats and Oils:
1.
Lipids:
•
Fats and oils belong to the diverse class of naturally occurring biomolecules designated as Lipids.
•
Chemically, natural fats and oils are triesters of glycerol with long-chain fatty acids, universally known as Triglycerides (Triacylglycerols).
•
Physical Characteristics: Lipids are hydrophobic and non-polar, rendering them insoluble in water, but readily soluble in non-polar organic solvents such as ether, chloroform, and benzene.
•
At room temperature ($20^\circ\text{C}$):
•
Fats: Contain predominantly saturated fatty acids and exist in solid or semi-solid state (e.g., butter, animal tallow).
•
Oils: Contain predominantly unsaturated fatty acids with cis-double bonds and exist as liquids (e.g., groundnut, sunflower, olive oil).
2.
Other Classes of Biomolecules:
•
Carbohydrates: Polyhydroxy aldehydes or ketones ($C_n(H_2O)_n$), providing primary cellular energy (glucose, starch).
•
Proteins: Polymers of L-amino acids linked by peptide bonds, serving structural and enzymatic roles.
•
Terpenes: Hydrocarbons derived from isoprene units found in plant essential oils and resins.
Hence, fats and oils belong to Lipids.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Energy density comparison:
•
Lipids / Fats: $9.3\text{ kcal/g}$ (highest energy yield)
•
Carbohydrates: $4.1\text{ kcal/g}$
•
Proteins: $4.0\text{ kcal/g}$
•
The industrial conversion of liquid vegetable oils into semi-solid vanaspati ghee uses catalytic hydrogenation over a Finely divided Nickel (Ni) catalyst.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) कर्बोदके (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) लिपिड (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर **पर्याय २ (लिपिड / Lipids)** आहे.
⚠️ पर्याय (3) प्रथिने (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) टर्पेनेस (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'लिपिड' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.