अस्पृश्यांना मानवी हक्क मिळावे यासाठी लढणाऱ्या .............. यांनी 1903 मध्ये 'सन्मार्ग बोधक निराश्रित समाज' आणि 1907 मध्ये चोखामेळा मुलींची शाळा सुरु केली.
EN
Fighting for the human rights of untouchables, .............. established the 'Sanmarg Bodhak Nirashrit Samaj' in 1903 and Chokhamela Girls' School in 1907.
योग्य उत्तर: पर्याय २ [किसन फागोजी बनसोडे]
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
किसन फागोजी बनसोडे (१८७९–१९४६):
•
किसन फागोजी बनसोडे हे नागपूर व विदर्भातील दलित चळवळीचे आद्य प्रणेते, समाजसुधारक, पत्रकार आणि कवी होते.
•
त्यांनी अस्पृश्यांच्या मानवी हक्कांसाठी, शिक्षण प्रसारासाठी आणि सामाजिक जागृतीसाठी आयुष्यभर संघर्ष केला.
•
संस्थात्मक योगदान:
•
सन्मार्ग बोधक निराश्रित समाज: त्यांनी अस्पृश्यांमध्ये शिक्षणाचा प्रसार आणि सामाजिक जागृती करण्यासाठी १९०३ मध्ये नागपूर येथे 'सन्मार्ग बोधक निराश्रित समाज' या संस्थेची स्थापना केली.
•
चोखामेळा मुलींची शाळा: त्यांनी १९०७ मध्ये दलितांच्या मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली, जिचे नाव 'चोखामेळा मुलींची शाळा' होते.
•
चोखामेळा वसतिगृह: नागपुरात मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांसाठी त्यांनी वसतिगृहही स्थापन केले.
•
वृत्तपत्रे व वाङ्मयीन कार्य:
•
त्यांनी 'निराश्रित हिंद नागरिक' (१९१०), 'विटाल विध्वंसक' (१९१३), 'मजूर पत्रिका' (१९१८), आणि 'चोखामेळा' (१९३१) ही वृत्तपत्रे चालवली.
•
त्यांनी आपल्या भारुड व कवनांतून संत चोखामेळ्यांच्या भक्तीपर व समतावादी परंपरेचे पुनरुज्जीवन केले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
संस्था: सन्मार्ग बोधक निराश्रित समाज (१९०३), चोखामेळा मुलींची शाळा (१९०७).
•
वृत्तपत्रे: निराश्रित हिंद नागरिक, विटाल विध्वंसक, मजूर पत्रिका, चोखामेळा.
•
कार्यक्षेत्र: नागपूर व विदर्भ.
•
समकालीन दलित नेते: शिवराम जानबा कांबळे (पुणे), गोपाळबाबा वलंगकर (कोकण/दापोली).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 [Kisan Fagoji Bansode]
Detailed Explanation:
•
Kisan Fagoji Bansode (1879–1946):
•
Kisan Fagoji Bansode was a pioneer of the Dalit awakening, social reformer, journalist, and poet based in Nagpur (Vidarbha).
•
He dedicated his life to securing educational access, civic equality, and human dignity for the Depressed Classes decades before mass Dalit mobilization took institutional shape.
•
Key Institutional Achievements:
•
Sanmarg Bodhak Nirashrit Samaj: Founded in 1903 in Nagpur to advance education, abolish social prejudices, and eradicate illiteracy among marginalized communities.
•
Chokhamela Girls' School: Established in 1907, this was one of the earliest schools exclusively for Dalit girls in Central India.
•
Chokhamela Hostel: Setup student hostels to facilitate higher education for rural Depressed Class youth.
•
Journalism and Publications:
•
Bansode launched several periodicals including *Nirashrit Hind Nagarik* (1910), *Vital Vidhwansak* (1913), *Majoor Patrika* (1918), and *Chokhamela* (1931).
•
Through poetry and bhajans, he revived the spiritual and egalitarian legacy of Bhakti saint Chokhamela.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Organizations Founded: Sanmarg Bodhak Nirashrit Samaj (1903), Chokhamela Girls' School (1907).
•
Journals: *Nirashrit Hind Nagarik*, *Vital Vidhwansak*, *Majoor Patrika*, *Chokhamela*.
•
Center of Activity: Nagpur and Vidarbha.
•
Key Contemporaries: Shivram Janba Kamble (Pune), Gopalbaba Walangkar (Konkan).