भारतीय संविधानातील मूलभूत अधिकारासंबंधी योग्य विधान शोधा: अ) भारतातील सर्व व्यक्तींना, भारतीय नागरिकांप्रमाणेच परदेशी व्यक्तींनाही 'शिक्षणाचा अधिकार' (अनुच्छेद क्रमांक 21A) लागू आहे. ब) अनुच्छेद क्रमांक 20 आणि 21 मधील मूलभूत अधिकार हे राज्यांनी विशिष्ट प्रकारची कृती करू नये अशी ताकीद आहे, त्यामुळे या अधिकारांचे स्वरूप नकारात्मक आहे. पर्यायी उत्तरे :
EN
Find the correct statement regarding Fundamental Rights in the Indian Constitution:
a) The 'Right to Education' (Article 21A) applies to all persons in India, foreigners as well as Indian citizens.
b) Fundamental Rights under Articles 20 and 21 are prohibitions directing the State not to do certain acts, hence these rights are negative in character.
Alternative answers:
1) a
2) b
3) a, b
4) None
अचूक उत्तर: पर्याय (3) अ, ब
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान अ बरोबर आहे: अनुच्छेद 21A मधील तरतूद अशी आहे: "राज्य ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील सर्व बालकांसाठी मोफत व सक्तीचे शिक्षण पुरवेल..." यात 'नागरिक' (citizen) हा शब्द न वापरता 'सर्व बालके' (all children/persons) हा व्यापक शब्द वापरला आहे. त्यामुळे हा अधिकार भारतातील नागरिक आणि परदेशी व्यक्ती दोघांनाही लागू होतो.
•
विधान ब बरोबर आहे: अनुच्छेद 20 ("कोणत्याही व्यक्तीस अपराध सिद्ध झाल्याशिवाय शिक्षा दिली जाणार नाही...") आणि अनुच्छेद 21 ("कायद्याने घालून दिलेल्या पद्धतीखेरीज कोणत्याही व्यक्तीचे जीवित किंवा वैयक्तिक स्वातंत्र्य हिरावून घेतले जाणार नाही...") या राज्यसंस्थेवर मर्यादा घालणाऱ्या नकारात्मक आज्ञा (prohibitions/negative duties) आहेत, त्यामुळे त्यांचे स्वरूप नकारात्मक (negative character) मानले जाते.
दोन्ही विधाने बरोबर असल्याने पर्याय (3) अचूक आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
सकारात्मक हक्क (Positive Rights): नागरिकांना काही विशेषाधिकार देतात (उदा. कलम 19, 21A, 25-30).
•
नकारात्मक हक्क (Negative Rights): राज्याच्या अधिकारांवर बंधने घालतात (उदा. कलमे 14, 15(1), 16(2), 20, 21, 28(1)).
कलम 21A हे सर्व व्यक्तींना (नागरिक व परकीय) उपलब्ध आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) a, b
Detailed Analysis:
•
Statement a is correct: The text of Article 21A states: "The State shall provide free and compulsory education to all children of the age of six to fourteen years...". It uses the universal term 'all children' rather than 'citizens', making the right available to foreigners residing in India as well as Indian citizens.
•
Statement b is correct: Articles 20 and 21 are framed as negative injunctions against the State ("No person shall be convicted...", "No person shall be deprived of his life..."). Because they impose obligations on the State to refrain from arbitrary actions, they are fundamentally negative in character.
Therefore, both statements a and b are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Negative Rights: Formulated as prohibitions on the State (e.g., Articles 14, 20, 21).
•
Article 21A applies to all children within India, including non-citizens.