🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

लॉर्ड कर्झनने १६ ऑक्टोबर १९०५ रोजी बंगालची फाळणी प्रत्यक्ष अमलात आणल्यानंतर तिच्या निषेधार्थ संपूर्ण देशात खालीलपैकी कोणती अभूतपूर्व जनचळवळ सुरू झाली?

EN Following Lord Curzon's formal enforcement of the Partition of Bengal on 16 October 1905, which unprecedented mass political movement erupted across India in protest?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

सविनय कायदेभंग चळवळ (Civil Disobedience Movement)

Civil Disobedience Movement

स्वदेशी व बहिष्कार चळवळ (Swadeshi and Boycott Movement)

Swadeshi and Boycott Movement

भारत छोडो आंदोलन (Quit India Movement)

Quit India Movement

असहकार आंदोलन (Non-Cooperation Movement)

Non-Cooperation Movement

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (२) - स्वदेशी व बहिष्कार चळवळ (Swadeshi and Boycott Movement).

विश्लेषण:

• बंगालच्या फाळणीविरोधात (Partition of Bengal) पेटून उठलेली ही चळवळ 'स्वदेशी आणि बहिष्कार आंदोलन' (१९०५-१९११) म्हणून ओळखली जाते.

• फाळणीचा दिवस (१६ ऑक्टोबर १९०५) हा दिवस 'शोक दिन' म्हणून पाळला गेला.

• या चळवळीची प्रमुख वैशिष्ट्ये:

१) विदेशी कापड, मीठ, साखर यांवर बहिष्कार टाकून विदेशी वस्तूंची होळी पेटवणे.

२) स्वदेशी साबण, कापड, माचिस आणि औषधांचे कारखाने उभारणे (उदा. प्रफुल्लचंद्र राय यांचा 'बंगाल केमिकल्स').

३) रवींद्रनाथ टागोरांनी 'आत्मशक्ती' (Atmashakti / Self-Reliance) चा संदेश दिला.

४) सतीशचंद्र मुखर्जी यांनी 'डॉन सोसायटी' (Dawn Society) स्थापन करून राष्ट्रीय शिक्षणाची चळवळ चालवली.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• सविनय कायदेभंग: १९३० (दांडी यात्रा).

• भारत छोडो: १९४२ (ऑगस्ट क्रांती).

• असहकार आंदोलन: १९२०.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

स्वदेशी चळवळीमध्ये पहिल्यांदाच महिला, विद्यार्थी आणि सामान्य नागरिक मोठ्या प्रमाणावर घराबाहेर पडून रस्त्यांवर निदर्शने करताना दिसले. म्हणूनच या चळवळीला भारताच्या आधुनिक जनआंदोलनाचा आरंभबिंदू मानले जाते.

📌 MPSC परीक्षा टीप:

सविनय कायदेभंग, गोलमेज परिषदा आणि पुणे करार यावरील प्रश्न एमपीएससी पूर्व व मुख्य परीक्षेत सातत्याने विचारले जातात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) - Swadeshi and Boycott Movement.

Analysis:

• The Partition of Bengal triggered the nationwide 'Swadeshi and Boycott Movement' (1905–1911), marking a qualitative transformation in Indian anti-colonial resistance.

• Prominent Pillars of the Movement:

1) Economic Boycott: Boycotting foreign salt, sugar, and Manchester textiles, accompanied by public bonfires.

2) Constructive Swadeshi: Establishing swadeshi textile mills, soap factories, national banks, and insurance companies (e.g., P.C. Ray's Bengal Chemicals).

3) Cultural and Ideological Self-Reliance: Tagore's philosophy of 'Atmashakti'.

4) National Education: Satish Chandra Mukherjee's Dawn Society and Bengal National College.

Distractor Analysis:

• Option (1): Civil Disobedience Movement was launched in 1930 with the Salt March.

• Option (3): Quit India Movement was launched in August 1942.

• Option (4): Non-Cooperation Movement began in August 1920.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The Swadeshi Movement was the first national agitation to witness mass participation of women, university students, and urban professional classes marching openly in political demonstrations.

📌 MPSC Exam Tip:

Civil Disobedience, Round Table Conferences, and the Poona Pact are high-frequency focus areas in MPSC prelims and mains.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) सविनय कायदेभंग चळवळ (Civil Disobedience Movement) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) स्वदेशी व बहिष्कार चळवळ (Swadeshi and Boycott Movement) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (२) - स्वदेशी व बहिष्कार चळवळ (Swadeshi and Boycott Movement).

⚠️ पर्याय (3) भारत छोडो आंदोलन (Quit India Movement) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) असहकार आंदोलन (Non-Cooperation Movement) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'सायमन कमिशन, नेहरू रिपोर्ट, सविनय कायदेभंग व गोलमेज परिषदा' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: सायमन कमिशन, नेहरू रिपोर्ट, सविनय कायदेभंग व गोलमेज परिषदा

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'सायमन कमिशन, नेहरू रिपोर्ट, सविनय कायदेभंग व गोलमेज परिषदा' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'सायमन कमिशन, नेहरू रिपोर्ट, सविनय कायदेभंग व गोलमेज परिषदा' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'सायमन कमिशन, नेहरू रिपोर्ट, सविनय कायदेभंग व गोलमेज परिषदा' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'स्वदेशी व बहिष्कार चळवळ (Swadeshi and Boycott Movement)' हे असून ते 'सायमन कमिशन, नेहरू रिपोर्ट, सविनय कायदेभंग व गोलमेज परिषदा' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'सायमन कमिशन, नेहरू रिपोर्ट, सविनय कायदेभंग व गोलमेज परिषदा' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन