प्रचंड वजनाचा अवजड माल (Bulky Goods) लांब पल्ल्याच्या अंतरावर वाहून नेण्यासाठी खालीलपैकी कोणते वाहतूक साधन सर्वात स्वस्त आणि ऊर्जा-कार्यक्षम मानले जाते?
EN
For transporting heavy and bulky cargo over long distances, which of the following modes of transport is globally recognized as the cheapest and most energy-efficient?
योग्य उत्तर पर्याय (1) म्हणजेच जल वाहतूक (Water Transport) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
जल वाहतूक (अंतर्देशीय व सागरी):
•
हे जगातील सर्वात स्वस्त वाहतूक साधन आहे.
•
कारण: पाण्याचा पृष्ठभाग नैसर्गिक मार्ग उपलब्ध करून देतो, त्यामुळे रस्ते किंवा रेल्वे रुळांप्रमाणे कोट्यवधी रुपयांचा मार्ग उभारणी व देखभाल खर्च (Infrastructure Track Cost) शून्य असतो.
•
पाण्याच्या उत्थापन बलामुळे (Buoyancy) आणि कमी घर्षणामुळे (Friction) जहाजांना अत्यंत कमी इंधन लागते (१ लिटर इंधनात जलवाहतूक सर्वाधिक टन-किमी माल वाहून नेते).
•
कोळसा, लोखंड, खनिजे, सिमेंट, कच्चे तेल यांसारख्या अवजड मालासाठी जल वाहतूक सर्वोत्तम पर्याय ठरते.
इतर साधनांशी तुलना (प्रति टन-किमी खर्च):
•
हवाई वाहतूक: सर्वाधिक महागडी
•
रस्ता वाहतूक: मध्यम पल्ल्यासाठी लवचिक पण खर्चिक
•
रेल्वे वाहतूक: जमिनीवरील सर्वात स्वस्त
•
जल वाहतूक: सर्व साधनांत अंतिमदृष्ट्या सर्वात स्वस्त.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जलवाहतुकीला प्रोत्साहन देण्यासाठी केंद्र सरकारने 'सागरमाला प्रकल्प' (Sagarmala Programme - २०१५) आणि राष्ट्रीय जलमार्ग कायदा, २०१६ (ज्याद्वारे १११ जलमार्गांना राष्ट्रीय जलमार्ग घोषित केले) सुरू केला आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) i.e. Water Transport.
Detailed Analysis:
•
Water Transport:
•
Universally acknowledged as the cheapest, most fuel-efficient, and eco-friendly mode of bulk freight transport.
•
Natural waterways require zero track construction and minimal right-of-way maintenance costs compared to highways or railways.
•
Fluid buoyancy minimizes friction, allowing a single horsepower to pull roughly 4,000 kg on water, compared to 500 kg on rail and 150 kg on roads.
•
Uniquely suited for high-density, low-value bulk commodities such as ores, coal, petroleum, grains, and fertilizers.
Distractor Analysis:
•
Air transport is the fastest yet most cost-prohibitive.
•
Road transport is superior for short door-to-door transit.
•
Rail is cost-effective over land, but water transport surpasses all in per-tonne-km economics.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
India launched the flagship Sagarmala Programme (2015) to modernize port infrastructure and the National Waterways Act, 2016, designating 111 inland waterways as National Waterways.