दख्खनच्या पठारावरील ज्वालामुखीजन्य बेसाल्ट खडकांच्या अपक्षयातून निर्माण झालेल्या, स्वतःहून नांगरली जाण्याची क्षमता असणाऱ्या कोणत्या मृदेस 'रेगुर मृदा' म्हणूनही ओळखले जाते?
EN
Formed through the weathering of volcanic basalt on the Deccan Plateau, possessing high moisture retentiveness and self-ploughing capacity, which soil is also famously known as 'Regur Soil'?
योग्य उत्तर: पर्याय (४) - काळी मृदा.
विश्लेषण:
•
काळ्या मृदेला स्थानिक भाषेत 'रेगुर' (Regur - तेलगू शब्द 'रेगुडा'वरून) किंवा 'कापसाची काळी मृदा' (Black Cotton Soil) म्हटले जाते.
•
निर्मिती: ज्वालामुखीच्या उद्रेकातून पसरलेल्या क्रिटेशिअस काळातील बेसाल्ट (लव्हा) खडकांच्या दीर्घकालीन अपक्षयातून (Weathering) ही मृदा तयार झाली आहे.
•
वैशिष्ट्ये:
•
ही मृदा अत्यंत बारीक चिकणमातीची (Clayey) असून तिच्यात पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता (Moisture retention) अफाट असते.
•
ओलाव्यामुळे ती फुगते व चिकट बनते; तर कोरड्या ऋतूत आकुंचन पावून तिच्यात मोठ्या व खोल भेगा पडतात, ज्यामुळे हवेशी संपर्क होऊन 'नैसर्गिक नांगरणी' (Self-ploughing) होते.
•
टिटॅनिफेरस मॅग्नेटाइटच्या उपस्थितीमुळे या मृदेला काळा रंग प्राप्त होतो.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) गाळाची मृदा: नद्यांच्या गाळाने बनलेली.
•
पर्याय (२) जांभी मृदा: मुसळधार पावसात लीचिंगमुळे बनलेली.
•
पर्याय (३) शुष्क मृदा: वाळवंटातील वालुकामय मृदा.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
काळी मृदा प्रामुख्याने महाराष्ट्र, पश्चिम मध्य प्रदेश, गुजरात, आणि उत्तर कर्नाटकात आढळते. ही मृदा कापूस, ज्वारी, सोयाबीन आणि ऊस पिकांसाठी आदर्श मानली जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) - Black Soil (Black Cotton Soil).
Analysis:
•
Black Soil is universally known as 'Regur' (derived from the Telugu word 'Reguda') and 'Black Cotton Soil'.
•
Pedogenesis: Formed in situ via subaerial weathering of Cretaceous Deccan trap basaltic lavas.
•
Diagnostic Characteristics:
•
Highly argillaceous (clay content >50%), exhibiting remarkable moisture-holding capacity.
•
Swells and becomes sticky when hydrated; upon drying, it contracts severely, developing deep polygonal fissures that aerate the subsoil ('self-ploughing' property).
•
The characteristic black coloration is imparted by titaniferous magnetite and colloidal clay complexes.
Distractor Analysis:
•
Option (1) Alluvial Soil: Transported azonal soil.
•
Option (2) Laterite Soil: Highly leached infertile residuum.
•
Option (3) Arid Soil: High salt and sand content.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Regur soil is deficient in nitrogen, phosphorus, and organic humus, but rich in calcium carbonate, magnesium, potash, and lime. Highly suited for cotton and jowar.