महाराष्ट्राच्या कृषी अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने 'गाळाची मृदा' (Alluvial Soil) मर्यादित क्षेत्र असूनही विशेष महत्त्वाची का मानली जाते?
EN
From the perspective of Maharashtra's agrarian economy, why is 'Alluvial Soil' considered of exceptional importance despite occupying a relatively limited geographic extent?
योग्य उत्तर पर्याय (3) आहे.
विश्लेषण:
•
गाळाची मृदा (Alluvial Soil): जरी महाराष्ट्रात रेगूर मृदेचे प्रमाण सर्वाधिक (सुमारे ८०%) असले, तरी नद्यांच्या खोऱ्यांमधील (तापी, पूर्णा, गोदावरी, भीमा, कृष्णा) गाळाची जमीन सर्वाधिक उत्पादक मानली जाते.
•
वैशिष्ट्ये: ही मृदा नद्यांच्या गाळाच्या निक्षेपणाने तयार होते. तिचा पोत दुमट (Loamy) असतो, हवा आणि पाण्याचा समतोल उत्तम असतो आणि पोटॅशचे प्रमाण चांगले असते.
•
सिंचनाची जोड मिळाल्यास या जमिनीत ऊस, केळी, द्राक्षे, गहू, कापूस आणि भाजीपाल्याचे विक्रमी उत्पादन घेतले जाते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1) चुकीचा: ८०% क्षेत्र रेगूर मृदेने व्यापले आहे.
•
पर्याय (2) चुकीचा: गाळाची मृदा ग्रामीण कृषी खोऱ्यांमध्ये पसरलेली आहे.
•
पर्याय (4) चुकीचा: यात सोन्या-हिऱ्यांचे साठे नसतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
तापी खोऱ्यातील (जळगाव जिल्हा) गाळाच्या सुपीक मृदेमुळेच जळगावला 'केळीचे आगार' म्हणून ओळखले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3).
Analysis:
•
Alluvial Soil Significance: Although covering smaller acreage compared to extensive basaltic regur (~80%), alluvial strips flanking major river systems (Tapi-Purna, Godavari, Bhima, Krishna) are the most agriculturally productive.
•
Soil Quality: Fine silty-loam texture, optimal drainage, balanced porosity, and adequate potassium make it responsive to irrigation.
•
Under canal and well irrigation, it yields bumper harvests of sugarcane, bananas, grapes, wheat, and commercial vegetables.
Distractor Analysis:
•
Option (1) is incorrect: Black soil, not alluvium, covers ~80% of Maharashtra.
•
Option (2) is incorrect: Alluvial soils are rural farming tracts, not merely urban sites.
•
Option (4) is incorrect: It lacks precious gemstone deposits.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The deep alluvium of the Tapi basin in Jalgaon district makes it Maharashtra's premier banana heartland.