🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Maharashtra Arogya Vibhag Bharti 2024 MEDIUM

भारतातील कोणत्या पठारावरून पूर्वेकडे (यमुना खोऱ्याकडे - चंबळ, बेतवा, केन) आणि पश्चिमेकडे (अरबी समुद्राकडे - माही, नर्मदा) अशा दोन्ही दिशांना वाहणाऱ्या नद्यांचे जलप्रणाली जाळे आढळते?

EN From which Indian plateau does a dual drainage system emerge, sending streams both westward towards the Arabian Sea (Mahi, Narmada) and eastward towards the Yamuna-Ganga basin (Chambal, Betwa, Ken)?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
माळवा पठार
Malwa Plateau
B
छोटा नागपूर पठार
Chota Nagpur Plateau
C
रांची पठार
Ranchi Plateau
D
हजारीबाग पठार
Hazaribagh Plateau
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) माळवा पठार

सविस्तर विश्लेषण व माळवा पठाराची जलप्रणाली:

• भौगोलिक स्थान: माळवा पठार हे मध्य प्रदेश आणि राजस्थानच्या भागात विंध्य पर्वताच्या उत्तरेस आणि अरवली पर्वताच्या पूर्वेस पसरलेले आहे.
• दुहेरी नदी प्रणाली (Dual Drainage):
1. उत्तर व पूर्वेकडे वाहणाऱ्या नद्या (यमुना खोरे): चंबळ (Chambal), काली सिंध, बेतवा (Betwa), आणि केन या नद्या माळवा पठारावरून उगम पावून उत्तरेकडे वाहत जाऊन यमुनेला मिळतात.
2. पश्चिम व दक्षिणेकडे वाहणाऱ्या नद्या (अरबी समुद्र): माही (Mahi) नदी माळवा पठारावरून पश्चिमेकडे खंभाताच्या आखातात वाहते, तसेच नजीकची नर्मदा प्रणाली अरबी समुद्राला मिळते.
• इतर पर्याय: छोटा नागपूर पठार, रांची व हजारीबाग पठारावरून वाहणाऱ्या नद्या (दामोदर, सुवर्णरेखा) केवळ पूर्वेकडे बंगालच्या उपसागराकडे वाहतात.

म्हणून अचूक पर्याय (१) आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: माळवा पठार हे बेसाल्ट खडकांपासून बनलेले असून ते काळ्या रेगुर मातीसाठी आणि कापूस व सोयाबीनच्या पिकांसाठी अत्यंत सुपीक आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) Malwa Plateau

Detailed Analysis & Malwa Plateau Drainage:

• Geographical Physiography: The Malwa Plateau lies north of the Vindhya Range in central India (Madhya Pradesh and eastern Rajasthan).
• Dual Watershed Characteristics:
• *North/East-flowing Streams:* Rivers Chambal, Sindh, Betwa, and Ken drain northeastwards into the Yamuna river system.
• *West-flowing Streams:* The Mahi River originates in the Vindhyas of the southern Malwa plateau and drains westwards into the Gulf of Khambhat (Arabian Sea).
• Contrast: Chota Nagpur, Ranchi, and Hazaribagh plateaus drain unilaterally eastwards via the Damodar, Subarnarekha, and Brahmani towards the Bay of Bengal.

Hence, the accurate choice is Option (1).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: The Chambal river basin in the northern Malwa plateau is renowned for its deep badland topography and ravines (khads).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) माळवा पठार (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) माळवा पठार**[/gold]
⚠️ पर्याय (2) छोटा नागपूर पठार (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) रांची पठार (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) हजारीबाग पठार (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →